Henry Zandbergen

Een ochtendcommentaar Het bestaan van erfbelasting bewijst niet dat de overheid vanzelfsprekend recht heeft op een deel van een nalatenschap Professor Bernard Schols presenteert zich in dit artikel als deskundige op het gebied van het erfrecht. Hij gaat er als vanzelfsprekend van uit dat bij overlijden een belastbare vermogensoverdracht plaatsvindt en concludeert vervolgens dat de overheid daarom een deel van de nalatenschap mag belasten. Maar daarmee wordt de principiële vraag overgeslagen. Waarom zou een overlijden automatisch een nieuw heffingsrecht voor de overheid creëren op vermogen waarover tijdens het leven al belasting is betaald? Die vraag wordt niet onderzocht, maar als uitgangspunt genomen. De redenering kan ook vanuit een ander perspectief worden opgebouwd. Niet het individu, maar de familie vormt de economische eenheid. Het familievermogen blijft bestaan. Bij een overlijden ontstaat geen nieuw vermogen en economisch verandert het eigendom van de familie als geheel niet. Er verdwijnen familieleden en er komen erfgenamen voor in de plaats. Dat de wet dit aanmerkt als een belastbare vermogensoverdracht is een juridisch-fiscale keuze. Die keuze vormt de grondslag van de erfbelasting en kan daarom niet tegelijkertijd dienen als bewijs voor de vanzelfsprekendheid ervan. Dat dit geen universeel rechtsbeginsel is, blijkt uit de keuzes die andere democratische rechtsstaten maken. Zweden schafte de erfbelasting af omdat de belasting als onrechtvaardig, economisch schadelijk en relatief weinig effectief werd beschouwd. Noorwegen kwam tot een vergelijkbare conclusie. Australië, Canada, Nieuw-Zeeland, Singapore, Hongkong en diverse andere ontwikkelde landen kennen eveneens geen nationale erfbelasting. De argumenten verschillen per land, maar de conclusie is dezelfde: een overlijden schept niet vanzelf een nieuw heffingsrecht voor de overheid. Wanneer verschillende democratische rechtsstaten, met vergelijkbare rechtsstelsels en markteconomieën, tot verschillende uitkomsten komen, laat dat zien dat hier geen algemeen rechtsbeginsel geldt, maar een keuze van de wetgever. Daarmee verandert ook de betekenis van het betoog van Schols. Hij presenteert zijn uitgangspunt als een juridische vanzelfsprekendheid, terwijl het in werkelijkheid een politieke en fiscale keuze is. De Nederlandse wet behandelt een nalatenschap alsof een belastbare vermogensoverdracht plaatsvindt. Andere landen kiezen bewust voor een ander uitgangspunt en onderbouwen dat vanuit hun eigen rechtsorde. Van een expert mag worden verwacht dat dit onderscheid helder wordt gemaakt. Het bestaan van erfbelasting bewijst niet dat de overheid vanzelfsprekend recht heeft op een deel van een nalatenschap. Het bewijst alleen dat de Nederlandse wetgever ervoor heeft gekozen overlijden aan te wijzen als een belastbaar moment. Wie een politieke keuze presenteert als een juridische vanzelfsprekendheid, presenteert een aanname als een vaststaand feit. Erfenis-expert Bernard Schols: 'Je krijgt een cadeautje, daar mag de staat best wat van meepakken' quotenet.nl/financien/belast…

Ochtendcolumn Waarom neutraliteit zo selectief wordt ingezet Er is een merkwaardig moment waarop journalistiek ongemerkt van toon verandert. Niet wanneer de feiten veranderen, maar wanneer de redactie besluit of de lezer geholpen moet worden bij het denken. Bij klimaatberichten gebeurt dat bijna automatisch. Een jaar is koeler dan het vorige, maar de zin kan niet eindigen voordat is toegevoegd dat het nog steeds “hoog” was. Feitelijk correct, maar ook richtinggevend. De boodschap is niet alleen wat er gebeurde, maar hoe het gelezen moet worden. Zonder die toevoeging zou de lezer zomaar kunnen concluderen dat het meeviel, en dat is kennelijk onwenselijk. Bij Israël en Hamas is het mechanisme nog zichtbaarder. Daar wordt niet alleen geduid, maar gekozen. Niet alleen in toon, maar ook in bronselectie. In de berichtgeving werd Hamas, een organisatie die in Europa op de lijst van terreurorganisaties staat, regelmatig opgevoerd als informatiebron. Verklaringen en cijfers van een gewapende beweging werden zo in balans gebracht met die van de democratisch gekozen regering van Israël. Wie dat benoemt, merkt dat neutraliteit hier niet geldt als journalistieke deugd. Wie zich beperkt tot het weergeven van feiten, wordt al snel gezien als kil of verdacht. Neutraliteit fungeert hier niet als uitgangspunt, maar als tekort. En dan Iran. Daar verdwijnt die normatieve ijver plots volledig uit beeld. Geen duiding, geen kwalificatie, geen moreel kader. Een religieus fundamentalistisch regime dat al veertig jaar overeind blijft door executies, marteling en systematische onderdrukking van vrouwen en minderheden, wordt teruggebracht tot bestuurlijke terminologie. “De Iraanse autoriteiten”, “de regering in Teheran”. Alsof het gaat om een lastige coalitie of een stroperige bureaucratie. Wat de burger ziet, een moordend theocratisch systeem dat zijn macht ontleent aan religieuze dwang en geweld, blijft in de berichtgeving zorgvuldig onbenoemd. Alsof het uitspreken daarvan al activisme zou zijn. Waar bij andere dossiers context wordt toegevoegd om misverstanden te voorkomen, wordt hier juist context weggelaten om niemand voor het hoofd te stoten. En zo wordt neutraliteit geen journalistiek principe, maar een schuifknop. Soms staat hij open, soms dicht, afhankelijk van het onderwerp. Niet omdat de feiten dat vereisen, maar omdat de redactionele reflex dat dicteert. Dat voelen lezers feilloos aan. Niet omdat zij tegen duiding zijn, maar omdat zij merken wanneer hun morele waarneming serieus wordt genomen en wanneer niet. Journalistiek die richting geeft, mag dat best openlijk doen. Maar wie de ene keer bijstuurt en de andere keer wegkijkt, verliest iets fundamentelers dan objectiviteit. Namelijk vertrouwen  “Temperaturen waren vorig jaar wereldwijd hoog, maar lager dan in recordjaar 2024” nos.nl/l/2598081