Jerzy 𝕏. Krownitz

Dlaczego budowa ugrzęzła? Dlaczego Port Polska nie będzie na czas, a pewnie to samo czeka elektrownie jądrową? Dlaczego nie możemy zmobilizować się jak przy porcie w Gdyni 100 lat temu? Oto moja odpowiedź. W rzeczywistości byłoby dziwne, gdyby udało się skończyć tak duże projekty na czas. Doświadczenia z innych krajów wskazują, że tego typu inwestycje regularnie notują ogromne obsuwy. Przykładowo, w 2020 roku Europejski Trybunał Obrachunkowy zbadał osiem flagowych projektów infrastrukturalnych finansowanych przez Unię Europejską w różnych krajach i stwierdził, że ich opóźnienia sięgają średnio 11 lat. Liczne badania nad projektami energetycznymi wskazują, że w przypadku elektrowni jądrowych opóźnienia są największe ze wszystkich rodzajów energii i przeciętnie przekraczają połowę planowanej długości budowy. Ktoś zapytał mnie tutaj, dlaczego nie możemy we współczesnych dużych inwestycjach wykazać takiej determinacji, jak w przypadku budowy portu w Gdyni? Ustawę dotyczącą jego budowy Sejm przyjął w 1922 roku, a do 1929 roku działał on już na dość dużą skalę. Takie pytanie zadają sobie dziś ludzie we wszystkich krajach rozwiniętych. Wszędzie budowa infrastruktury i inne duże przedsięwzięcia zajmują znacznie więcej czasu niż w przeszłości. Pierwsze metro w Nowym Jorku, liczące 28 stacji, budowano niecałe pięć lat. Dziś oddanie kilku stacji zajmuje nierzadko kilkanaście lat. Program Apollo, mający dowieźć człowieka na Księżyc, trwał osiem lat. Dziś, przy znacznie większej wiedzy, analogiczny program Artemis może zająć zdrowo ponad 10, a może nawet do 20 lat. Droższe i dłuższe są projekty budowania dróg, autostrad, elektrowni itd. Dlaczego? Są dwie grupy powodów. Przede wszystkim, zupełnie inne niż w przeszłości jest dziś otoczenie społeczne i prawne. Znacznie ostrzejsze są wymogi dotyczące bezpieczeństwa pracy, ochrony środowiska, większa jest ochrona różnych grup interesariuszy. 100 lat temu mniej troszczono się o warunki pracy, o prawa własności, o bezpieczeństwo użytkowników. Dla przykładu rozporządzenie o warunkach pracy robotników portowych w Gdyni przyjęto dopiero w 1933 roku, długo po tym, jak port zaczął już działać. Dziś każdy problem wymaga długotrwałych procedur. Jest to trochę cena za życie w bezpiecznym, cywilizowanym otoczeniu. Druga grupa powodów to czynniki polityczne. Dziś trudniej o determinację w sprawie jednego konkretnego projektu, ponieważ państwo realizuje przeróżne cele konkurujące o uwagę rządzących i wyborców. Kiedyś budżety rządów były małe i głównie skoncentrowane na wydatkach zbrojeniowych. Dzisiejsze państwo jest w istocie Behemotem, realizującym niezliczone cele społeczne, edukacyjne, zdrowotne, infrastrukturalne, obronne itd. Politycy w istocie stoją na szczycie wielkiej piramidy administracyjnej, która w dużej mierze działa poza ich kontrolą. Barłomiej Sienkiewicz powiedział niedawno coś takiego: „Chcielibyśmy takiej mikro-dyktatury do tych kluczowych rzeczy: energetyki, cyfryzacji, rozwoju technologicznego. Bez koncentracji władzy będziemy cały czas w rozproszeniu”. Warto jednak pamiętać o jednej rzeczy. Nie ma czegoś takiego jak dyktatura mikro. Ona jest podawana tylko w pełnym pakiecie.