Мaрга

АЈ Да научиш нешто не ена Хартија и Нее тито Учи Вардарска Македонија е целосно ослободена на 19 ноември 1944 година со ослободувањето на Тетово, како последно упориште на непријателските сили. Во завршните операции учествувале околу 66.000 до 85.000 борци на Народноослободителната војска и партизанските одреди на Македонија (НОВ и ПОМ), организирани во три корпуси и седум дивизии. [1, 2, 3, 4] Воени сили и сооднос на теренот Македонски ослободителни сили. Во завршната офанзива во есента 1944 година, НОВ и ПОМ броела меѓу 66.000 и 85.000 војници, вклучувајќи околу 10.000 борци од Егејскиот и Пиринскиот дел на Македонија. Тие биле распоредени во 15-от, 16-от и Брегалничко-струмичкиот корпус. [1, 2, 3, 4] Непријателски сили. Главниот противник во есента 1944 година била германската Армиска група „Е“ (околу 300.000 војници во повлекување од Грција низ Вардарската долина), поддржана од околу 12.000 до 15.000 балисти во Западна Македонија. Пред септември 1944 година, главна окупаторска сила била бугарската Петта армија (околу 30.000–40.000 војници), која по капитулацијата на Бугарија се повлекла или била разоружана. [1, 2, 3] Клучни датуми на ослободување. Повеќето градови биле ослободени во октомври и ноември 1944 година, меѓу кои Прилеп (2 ноември), Битола (4 ноември), Струмица (5 ноември), Штип (8 ноември), Велес (9 ноември), Куманово (11 ноември), Скопје (13 ноември) и Тетово (19 ноември). [1, 2] Сојузнички воени мисии и разузнавачки документи (СОЕ / МИ6 и ОСС) Во текот на 1943 и 1944 година, при Главниот штаб на НОВ и ПОМ дејствувале повеќе сојузнички воени и разузнавачки мисии. Нивната задача била да го координираат снабдувањето со оружје и да известуваат за воено-политичката состојба на теренот. [1, 2, 3] Британска управа за специјални операции (СОЕ / Force 133). Наместо класичниот МИ6, за операциите и врските со отпорот во Македонија била надлежна британската служба СОЕ, чии офицери за врска (како мајорот Мостин Дејвис и капетанот Мекдоналд) постојано престојувале во македонските штабови и присуствувале на Првото заседание на АСНОМ. Во нивните извештаи до Лондон и Каиро прецизно се евидентирани борбите на македонските бригади против германските и бугарските сили, како и стремежот за создавање македонска држава. [1, 2, 3] Американска канцеларија за стратешки услуги (ОСС — претходница на ЦИА). Американските воени набљудувачи и разузнавачи од ОСС (како мајорот Стивенс и поручникот Мекдауел) биле приклучени кон сојузничките мисии во Македонија во 1944 година. Нивните декласифицирани телеграми и извештаи потврдуваат дека македонските партизански единици самостојно ги изведувале операциите за ослободување на градовите и ги попречувале германските комуникации при повлекувањето. Каде можат да се пребараат оригиналните документи? Национален архив на Обединетото Кралство (The National Archives, Kew). Документите на СОЕ и британските воени мисии за Македонија се чуваат во фондовите HS 5 (SOE: Balkans) и FO 371 (Foreign Office), каде што се достапни извештаите на британските офицери за врска од 1943–1945 година. Национален архив на САД (NARA). Декласифицираните документи на ОСС (OSS) се наоѓаат во групата записи Record Group 226, каде што има теренски извештаи од сојузничките мисии во Југославија и Македонија. Домашни зборници и историографија. Најголемиот дел од овие британски и американски архивски документи се преведени и објавени во зборниците на Институтот за национална историја (ИНИ) во Скопје, особено во трудовите на академик Тодор Чепреганов (пр. „Британската управа за специјални операции (СОЕ) во Македонија“ и „Американските воени мисии во Македонија“). Исто така, дел од дигитализираните извештаи се достапни на порталот Macedonian History Declassified Documents. [1, 2] Доколку сакате да навлеземе подетално во некој сегмент, наведете што ви е најпотребно: Конкретни извадоци од извештаите на британските или американските офицери за ослободувањето на одреден град (на пр. Скопје или Прилеп) Детален преглед на битките и распоредот на германската Армиска група „Е“ низ Македонија Архивски сигнатури за директно нарачување или пребарување на документите во британскиот или американскиот архив