Mohsen Behzad Karimi

چگونه ترامپ به خودش باخت؟ > چه عواملی زمینه‌ساز این چرخش انتخاباتی شدند؟ > آیا ترامپ قربانی قدرت‌گیری دموکرات‌ها شد یا بخشی از هزینه شکست را باید در تصمیم‌ها، وعده‌ها و شیوه اداره دولت خودش جست‌وجو کرد؟ > جنگ، به‌خودی‌خود، تنها عامل هزینه سیاسی ترامپ نبود > رای‌دهندگان بیشتر با انگیزه مخالفت با ترامپ به نامزدها رای دادند > اگر جنگ ترامپ غلبه نظامی به حریف و تسلیم آن ختم می شد طبیعی است که رای دهندگان از آن استقبال می کردند > نه خود جنگ بلکه دستاورد سیاسی ناشی از آن و خلف وعده ترامپ او را مغلوب رای دهندگان آمریکایی نمود > موفقیت در میدان نظامی و موفقیت در عرصه سیاست داخلی دو مقوله متفاوت‌اند > دموکرات‌ها از نارضایتی عمومی بهره بردند، اما زمینه این نارضایتی صرفا در تبلیغات انتخاباتی آنها ساخته نشده بود > عقلانیت رای دهنده آمریکایی این نیست که هزینه تخلف وعده یک رئیس جمهور پرحرف و تبلیغاتچی را بپردازد > تصمیم‌هایی که با وعده کاهش هزینه‌های خارجی آغاز شدند، در عمل هزینه‌های تازه‌ای به زندگی داخلی آمریکا منتقل کردند > ترامپ فقط با رقیبان انتخاباتی خود روبه‌رو نبود؛ او با پیامدهای تصمیم‌هایی نیز مواجه شد که در دوره ریاست‌جمهوری خودش اتخاذ کرده بود امروز نما | احمد علوی انتخابات میان‌دوره‌ای ۱۲ آبان/ ۳ نوامبر ۲۰۲۶ را نمی‌توان صرفا با جابه‌جایی کرسی‌های کنگره میان دو حزب آمریکا توضیح داد. دموکرات‌ها موفق شدند کنترل هر دو مجلس نمایندگان و سنا را به دست آورند؛ نتیجه‌ای که از یک شکست گسترده برای حزب جمهوری‌خواه و عقب‌نشینی سیاسی دونالد ترامپ حکایت دارد. اما پرسش مهم‌تر این است که چه عواملی زمینه‌ساز این چرخش انتخاباتی شدند؟ آیا ترامپ قربانی قدرت‌گیری دموکرات‌ها شد یا بخشی از هزینه شکست را باید در تصمیم‌ها، وعده‌ها و شیوه اداره دولت خودش جست‌وجو کرد؟ گزارش‌های اولیه رویترز و آسوشیتدپرس، نارضایتی اقتصادی و پیامدهای جنگ با رژیم ایران را از عوامل مهم این نتیجه معرفی کرده‌اند.انگاره اصلی این یادداشت آن است که جنگ، به‌خودی‌خود، تنها عامل هزینه سیاسی ترامپ نبود؛ بلکه نحوه آغاز، مدیریت، تداوم و تلاش‌های متناقض برای پایان دادن به آن، مسئله را به یک بحران اعتماد عمومی تبدیل کرد. جنگی که قرار بود عملیاتی محدود و چند هفته‌ای باشد، به مناقشه‌ای طولانی و پرهزینه تبدیل شد و فاصله میان وعده‌های اولیه رئیس‌جمهور و تجربه روزمره شهروندان آمریکایی را افزایش داد. > وعده چند هفته‌ای و جنگ ۸ ماهه ترامپ در آغاز عملیات نظامی علیه جمهوری اسلامی ایران، در ۹ اسفند ۱۴۰۴/ ۱ مارچ ۲۰۲۶، از بازه چهار تا پنج هفته‌ای برای ادامه عملیات سخن گفت. او در روزهای بعد نیز تاکید کرد که جنگ نباید طولانی شود و حتی مدعی شد عملیات از برنامه زمانی پیش‌بینی‌شده جلوتر است. اما ۱۵ هفته پس از آغاز جنگ، نه‌تنها پایان قطعی درگیری حاصل نشده بود، بلکه آتش‌بس شکننده ۱۹ فروردین/ آوریل نیز نتوانست به توافقی پایدار برای خاتمه مناقشه منجر شود. تا زمان انتشار این یادداشت، ۸ ماه و ۱ هفته و ۲ روز از شروع جنگ می گذرد. اینجا نخستین شکاف میان وعده و واقعیت شکل گرفت. رئیس‌جمهوری که با شعار پایان دادن به جنگ‌های پرهزینه و اجتناب از مداخله‌های طولانی به قدرت رسیده بود، اکنون درگیر جنگی شد که پایان آن در افق روشنی قرار نداشت. مسئله فقط طولانی شدن جنگ نبود؛ مسئله تغییر مکرر پیام‌های سیاسی و نظامی درباره آن بود. گاهی از پیروزی قریب‌الوقوع سخن گفت، گاهی پایان عملیات نظامی را اعلام کرد، گاهی آتش‌بس در مرکز توجه قرار می‌گرفت و گاهی احتمال ازسرگیری یا گسترش حملات مطرح می‌شد. این رفت‌وبرگشت میان جنگ، آتش‌بس، تهدید و مذاکره، تصویری از فقدان یک مسیر روشن و قابل پیش‌بینی برای خروج از بحران ایجاد کرد. در سیاست خارجی، انعطاف و تغییر تاکتیک لزوما نشانه ناکارآمدی نیست. دولت‌ها ممکن است با تغییر شرایط، راهبرد خود را اصلاح کنند. اما وقتی تغییر موضع بدون توضیح روشن درباره اهداف، معیارهای موفقیت و شرایط خاتمه جنگ صورت می‌گیرد، انعطاف راهبردی می‌تواند در افکار عمومی به‌صورت بی‌ثباتی در تصمیم‌گیری فهمیده شود. > وقتی جنگ از خاورمیانه به سبد خرید آمریکایی‌ها رسید دومین و شاید ملموس‌ترین عامل، انتقال هزینه جنگ از عرصه نظامی و ژئوپلیتیک به زندگی روزمره شهروندان آمریکایی بود. ترامپ ممکن بود جنگ را در قالب امنیت ملی، مهار تهدیدها یا تغییر موازنه قدرت در خاورمیانه توضیح دهد، اما شهروند آمریکایی پیامدهای آن را در جای دیگری تجربه می‌کرد: هنگام سوخت‌گیری خودرو، پرداخت هزینه حمل‌ونقل، خرید کالا و تنظیم بودجه خانوار. اختلال در انتقال نفت از خاورمیانه و ناامنی در تنگه هرمز، بازار انرژی را تحت فشار قرار داد. بر اساس گزارش آسوشیتدپرس در ۲۵ مهر/ ۱۷ اکتبر، میانگین قیمت بنزین معمولی در آمریکا به ۴٫۳۳ دلار در هر گالن رسیده بود؛ رقمی که ۴۵ درصد بالاتر از سطح پیش از جنگ بود. قیمت گازوئیل نیز با افزایش ۶۸ درصدی به ۶٫۳۳ دلار رسیده بود. این ارقام صرفا شاخص‌های اقتصادی نبودند؛ آنها به تجربه روزانه میلیون‌ها شهروند تبدیل شده بودند. برای خانواده‌ای که هر روز با خودرو به محل کار می‌رود، افزایش قیمت بنزین یک موضوع انتزاعی در سیاست خارجی نیست؛ هزینه‌ای مستقیم است که باید از درآمد محدود خود بپردازد. افزون بر این، افزایش قیمت سوخت به‌تدریج از مرز جایگاه‌های بنزین فراتر رفت. هزینه حمل‌ونقل، توزیع کالا، سفرهای هوایی و برخی نهاده‌های تولید افزایش یافت. به این ترتیب، جنگ از طریق کانال انرژی و حمل‌ونقل به فشار تورمی تبدیل شد. آسوشیتدپرس به نقل از مارک زندی، اقتصاددان ارشد مؤسسه مودیز، برآورد کرده بود که هزینه جنگ برای خانوار متوسط آمریکایی، با احتساب افزایش هزینه انرژی، نرخ بهره و هزینه‌های نظامی، به حدود ۲۰۰۰ دلار رسیده است. این برآورد نشان می‌داد که هزینه یک مناقشه خارجی چگونه می‌تواند به مسئله‌ای ملموس در اقتصاد خانوار تبدیل شود. در چنین شرایطی، شهروندان ممکن است این پرسش را مطرح کنند: اگر قرار بود جنگ تنها چند هفته طول بکشد، چرا باید ماه‌ها هزینه اقتصادی آن را تحمل کنیم؟ > بی‌تصمیمی و ناپیگیری؛ هزینه سیاسی یک راهبرد نامشخص یکی از مشکلات اصلی مدیریت جنگ، فاصله میان اعلام اهداف نظامی و تعریف یک راهبرد سیاسی برای خاتمه آن بود. پیروزی نظامی دقیقا به چه معنا بود؟ آیا هدف، نابودی توان موشکی رژیم ایران بود؟ تغییر رفتار رژیم حاکم بر ایران؟ پایان دادن به برنامه هسته‌ای؟ بازگشایی تنگه هرمز؟ یا ترکیبی از همه این اهداف؟ وقتی اهداف متعدد و گاه متعارض تعریف می‌شوند، تعیین نقطه پایان جنگ دشوار می‌شود. دولت ممکن است در عرصه نظامی دستاوردهایی کسب کند، اما اگر نتواند این دستاوردها را به توافقی سیاسی و نتیجه‌ای پایدار تبدیل کند، همچنان درگیر مناقشه باقی می‌ماند. این همان معضلی بود که در فاصله میان حملات نظامی، اعلام آتش‌بس، مذاکرات و تهدید به ازسرگیری عملیات خود را نشان داد. هر بار که پایان جنگ نزدیک به نظر می‌رسید، نشانه‌های تازه‌ای از تداوم بحران ظاهر می‌شد. در نتیجه، دولت ترامپ با دو مسئله هم‌زمان روبه‌رو شد: از یک سو نمی‌توانست به‌آسانی از جنگ خارج شود، زیرا خروج بدون دستاورد سیاسی روشن می‌توانست به‌عنوان عقب‌نشینی تعبیر شود؛ از سوی دیگر، ادامه جنگ هزینه‌های اقتصادی و سیاسی آن را افزایش می‌داد. این وضعیت را می‌توان نوعی دام خودساخته راهبردی (Strategic Self-entrapment) دانست؛ وضعیتی که در آن تصمیم‌های اولیه، دامنه انتخاب‌های بعدی را محدود می‌کنند و هر تصمیم تازه، هزینه تصمیم قبلی را افزایش می‌دهد. > نقض وعده‌ها و فرسایش اعتبار سیاسی ترامپ بخش مهمی از سرمایه سیاسی خود را بر وعده پرهیز از جنگ‌های طولانی، کاهش هزینه‌های مداخله خارجی و اولویت دادن به اقتصاد داخلی بنا کرده بود. بنابراین، طولانی شدن جنگ فقط یک مسئله نظامی نبود؛ با بخشی از هویت سیاسی و تعهدات انتخاباتی او نیز تعارض پیدا می‌کرد. برای رای‌دهنده‌ای که به وعده پایان دادن به جنگ‌های پرهزینه اعتماد کرده بود، مشاهده یک جنگ ۸ ماهه می‌توانست این برداشت را ایجاد کند که رئیس‌جمهور در اجرای تعهداتش موفق نبوده است. البته نباید تصور کرد که همه رای‌دهندگان صرفا به دلیل جنگ رای خود را تغییر داده‌اند. تورم، هزینه مسکن، خدمات درمانی، مهاجرت، نگرانی درباره وضعیت دموکراسی و عملکرد دولت نیز در شکل‌گیری نتیجه انتخابات نقش داشتند. اما جنگ با جمهوری اسلامی ایران این ظرفیت را داشت که نارضایتی‌های پراکنده را به یک پرسش سیاسی مشترک تبدیل کند: آیا دولت واقعا بر پیامدهای تصمیم‌های خودش کنترل دارد؟ نکته مهم آن است که رای‌دهندگان الزاما درباره پیچیدگی‌های نظامی و ژئوپلیتیک قضاوت نمی‌کنند؛ آنها عملکرد دولت را با معیارهایی مانند امنیت، ثبات، قدرت خرید و قابلیت پیش‌بینی زندگی روزمره می‌سنجند. > انتخابات؛ مجازات یک سیاست خارجی پرهزینه؟ نتایج انتخابات میان دوره ای نشان داد که دموکرات‌ها توانسته‌اند در چندین ایالت و حوزه انتخاباتی که پیش‌تر پایگاه قابل اتکای جمهوری‌خواهان محسوب می‌شدند، پیروز شوند و اکثریت هر دو مجلس را به دست آورند. بر اساس گزارش فایننشال تایمز (تایمز مالی)، رای‌دهندگان در گروه‌های سنی مختلف، در مجموع بیشتر با انگیزه مخالفت با ترامپ به نامزدهای کنگره رای دادند تا حمایت از او. در میان رای‌دهندگان ۱۸ تا ۲۹ سال، سهم کسانی که رای خود را با هدف مخالفت با ترامپ توصیف کردند، به ۶۰ درصد رسید. اقتصاد نیز برای حدود ۴ نفر از هر ۱۰ رای‌دهنده مهم‌ترین مسئله انتخابات بود. گزارش‌های آسوشیتدپرس نیز از نقش افزایش هزینه‌های زندگی، تورم، نارضایتی از عملکرد دولت و جنگ ایران در نتیجه انتخابات حکایت دارند. در نظرسنجی‌های خروجی، حدود ۶۰ درصد رای‌دهندگان اقدام نظامی علیه ایران را اشتباه ارزیابی کرده بودند. این شواهد نشان می‌دهد که جنگ برای بخشی از رای‌دهندگان به موضوعی فراتر از سیاست خارجی تبدیل شده بود. جنگ به معیاری برای ارزیابی نحوه اداره دولت، کیفیت تصمیم‌گیری و میزان پایبندی رئیس‌جمهور به وعده‌هایش تبدیل شد.اگر جنگ ترامپ غلبه نظامی به حریف و تسلیم آن ختم می شد طبیعی است که رای دهندگان از آن استقبال می کردند. بنابراین نه خود جنگ بلکه دستاورد سیاسی ناشی از آن و خلف وعده ترامپ او را مغلوب رای دهندگان آمریکایی نمود. > مسئله اصلی: هزینه تصمیم‌هایی که پایان ندارند در اقتصاد سیاسی، یکی از مهم‌ترین منابع اعتماد عمومی، قابلیت پیش‌بینی سیاست‌های دولت است. شهروندان و بنگاه‌های اقتصادی می‌توانند با بسیاری از دشواری‌ها کنار بیایند، اما هنگامی که سیاست‌گذاری دائما میان تصمیم‌های متناقض در نوسان باشد، برنامه‌ریزی اقتصادی و اجتماعی دشوارتر می‌شود.جنگ طولانی،آتش‌بس شکننده، احتمال بازگشت درگیری، نوسان قیمت انرژی و نامشخص بودن آینده روابط خارجی، مجموعه‌ای از عدم‌قطعیت‌ها را به اقتصاد آمریکا منتقل کرد. در چنین شرایطی، حتی اگر دولت از نظر نظامی مدعی دستاورد باشد، این موضوع لزوما به سرمایه سیاسی تبدیل نمی‌شود. شهروندان ممکن است بپرسند دستاورد مورد ادعا چه نسبتی با هزینه‌ای دارد که آنها پرداخته‌اند. به بیان دیگر، موفقیت در میدان نظامی و موفقیت در عرصه سیاست داخلی دو مقوله متفاوت‌اند. دولتی ممکن است در اولی دستاوردهایی داشته باشد، اما در دومی به دلیل فقدان نتیجه ملموس، اعتماد عمومی را از دست بدهد. > جمع‌بندی: ترامپ در آینه تصمیم‌های خودش پاسخ به پرسش عنوان یادداشت را باید در فاصله میان وعده‌های انتخاباتی ترامپ و عملکرد دولت او جست‌وجو کرد. دموکرات‌ها از نارضایتی عمومی بهره بردند، اما زمینه این نارضایتی صرفا در تبلیغات انتخاباتی آنها ساخته نشده بود. بخشی از آن در تجربه روزمره شهروندان آمریکایی شکل گرفته بود: افزایش قیمت سوخت، فشار هزینه‌های زندگی، تداوم جنگی که قرار بود کوتاه باشد و تغییرات مکرر در مواضع دولت درباره چگونگی پایان دادن به آن. عقلانیت رای دهنده آمریکایی این نیست که هزینه تخلف وعده یک رئیس جمهور پرحرف و تبلیغاتچی را بپردازد. در این راستا بود که ترامپ با تناقض دشواری روبه‌رو شد. اگر جنگ را ادامه می‌داد، باید هزینه اقتصادی و سیاسی آن را تحمل می‌کرد؛ اگر آن را بدون دستاورد سیاسی روشن متوقف می‌کرد، با پرسش درباره نتیجه عملیات و اعتبار وعده‌های خود مواجه می‌شد. آتش‌بس نیز تا زمانی که به توافقی پایدار منجر نشود، الزاما به معنای پایان هزینه‌ها نیست. بنابراین، تعبیر «ترامپ انتخابات را به خودش باخت» را می‌توان صورت‌بندی فشرده یک فرضیه درباره مسئولیت سیاسی دولت او دانست: تصمیم‌هایی که با وعده کاهش هزینه‌های خارجی آغاز شدند، در عمل هزینه‌های تازه‌ای به زندگی داخلی آمریکا منتقل کردند. ترامپ فقط با رقیبان انتخاباتی خود روبه‌رو نبود؛ او با پیامدهای تصمیم‌هایی نیز مواجه شد که در دوره ریاست‌جمهوری خودش اتخاذ کرده بود. جنگی که قرار بود چند هفته طول بکشد، به مسئله‌ای ۸ ماهه تبدیل شد و هزینه آن از میدان نبرد به جایگاه‌های سوخت، بازار انرژی و بودجه خانوارها رسید. شاید مهم‌ترین درس این انتخابات آن باشد که در دموکراسی، رئیس‌جمهور نمی‌تواند هزینه تصمیم‌های خارجی خود را برای همیشه از حساب زندگی داخلی شهروندان جدا نگه دارد. وقتی وعده پایان جنگ به جنگی طولانی، وعده ثبات به بی‌ثباتی و وعده کاهش هزینه‌ها به افزایش مخارج خانوار تبدیل شود، رأی‌دهندگان ممکن است همان دولتی را که زمانی به آن اعتماد کرده‌اند، با صندوق رای به چالش بکشند. در نهایت، پرسش فقط این نیست که دموکرات‌ها چگونه پیروز شدند؛ پرسش این است که چرا سیاست‌های دولت ترامپ نتوانستند اعتماد بخش قابل‌توجهی از رای‌دهندگان را حفظ کنند. پاسخ به این پرسش، بدون بررسی هزینه‌های جنگ و شکاف میان وعده و عملکرد دولت، کامل نخواهد بود. ترامپ انتخابات را به خودش باخت. @Republicans @realDonaldTrump @tedcruz @NEWSMAX @JDVance @ArdavanMofid @AmirTaheri4 @Iranglobal1 @NavidJL @borghannn @milaniabbas @Nima_Gh1980 @KayhanLondon @LawdanBazargan @ElaheBoghrat @AbdolhamidNet @nasserkarami @LadiKhanom @alirezakiani2 @SafaiDarya @Mohsen121 @arash_tehran @faribadavodi @mahistan @FSarkohi @Dr_Rafizadeh @USABehFarsi @PahlaviComms @cicikhanoom @Haghaie @thesittinggav @MazdakBAMDADAN2 @TinaGhazimorad @7aban_H @SMirzadegi @FCanaani @akhtar1989 @navidmohebbi @khansarinia @FereydounJRL @NUFDIran @Smvahedi @cpiparty @ariafarpoori @yYh8x5hC6nxh1Wd @AzadehKhorasan @Pejman7 @bbckalbasi

چرا اروپا در برابر تهدید انرژی رژیم ایران تاب‌آورتر شده است؟ > دلایل ناکامی تهران در تبدیل کردن شوک انرژی به اهرم سیاسی در ۷ بند: خطای راهبردی: یکی دانستن شوک انرژی با شوک سیاسی چرا اروپا در برابر شوک انرژی مقاوم‌تر شده است؟ ظرفیت نهادی و مالی اروپا؛ مهار انتقال شوک به بحران سیاسی ناکامی راهبرد انرژی رژیم ایران؛ پنج محدودیت ساختاری عبور اروپا از شوک به معنای مصونیت نیست شوک انرژی الزاما به قدرت سیاسی تبدیل نمی‌شود امروز نما | احمد علوی ۴ سال پس از آن که وزیر وقت نفت رژیم تهران‌ گفت: «امسال زمستان سختی در انتظار کشورهای غربی به خصوص اروپاست و دولت‌های اروپایی با دست خودشان به مردمشان ظلم می‌کنند»‌ و همچنین روزنامه ایران (ارگان دولت) نیز سرمقاله‌ای با عنوان «زمستان غرب را سر عقل خواهد آورد» منتشر کرد (۱) ؛ نه تنها هنوز خبری از «زمستان سخت»‌ نشده است، بلکه بر اساس تازه ترین گزارش ها، اقتصاد منطقه یورو، با وجود افزایش قیمت انرژی در پی جنگ آمریکا و ایران، در ۳ ماهه سوم امسال سیر صعودی آن هم بالاتر از پیش‌بینی ها داشته داشته است.در این جا با اشاره به دلایل ناکامی در تبدیل کردن شوک انرژی به اهرم سیاسی، پاسخی بر این ۲ پرسش هم می دهیم: چرا اروپا در برابر تهدید انرژی رژیم ایران تاب‌آورتر شده است؟ چرا سلاح انرژی به ابزار موثر فشار سیاسی تبدیل نشد؟ مقدمه: وقتی سلاح انرژی به ابزار موثر فشار سیاسی تبدیل نمی‌شود یکی از محاسبات راهبردی رژیم ایران در استفاده از موقعیت ژئوپلیتیک خود در خلیج فارس و تنگه هرمز، ایجاد اختلال در بازار جهانی انرژی و افزایش هزینه اقتصادی جنگ برای کشورهای غربی است. فرض اصلی این راهبرد آن است که افزایش قیمت نفت و گاز، اختلال در زنجیره تامین و بالا رفتن هزینه حمل‌ونقل، به نارضایتی اجتماعی و اختلافات سیاسی در غرب منجر شده و اراده دولت‌های غربی برای ادامه تقابل را تضعیف می‌کند. بااین‌حال، میان ایجاد شوک قیمتی و تبدیل آن به اهرم فشار سیاسی فاصله وجود دارد. گزارش آسوشیتدپرس در ۸ آبان/ ۳۰ اکتبر امسال نشان می‌دهد که اقتصاد منطقه یورو، با وجود افزایش قیمت انرژی در پی جنگ آمریکا و ایران، در سه‌ماهه سوم ۲۰۲۶ رشد فصلی ۰.۴ درصدی و رشد سالانه ۱.۳ درصدی داشته است؛ رقمی بالاتر از پیش‌بینی ۰.۲ درصدی تحلیلگران. این رشد، هرچند به معنای بی‌اثر بودن شوک انرژی نیست، نشان‌دهنده ظرفیت اقتصاد اروپا برای جذب بخشی از این شوک است. ۱. خطای راهبردی: یکی دانستن شوک انرژی با شوک سیاسی در اقتصاد سیاسی انرژی باید میان سه سطح تمایز گذاشت: نخست، شوک بازار (Market Shock) از طریق افزایش قیمت انرژی؛ دوم، انتقال شوک به اقتصاد واقعی (Real Economic Transmission) از مسیر افزایش هزینه تولید، حمل‌ونقل و کاهش قدرت خرید؛ و سوم، تبدیل فشار اقتصادی به بحران سیاسی (Political Transmission) از طریق اعتراضات، کاهش اعتماد عمومی و تغییر سیاست خارجی دولت‌ها. این سه مرحله رابطه‌ای خودکار ندارند. افزایش قیمت نفت الزاما رکود ایجاد نمی‌کند و رکود نیز ضرورتا به بحران سیاسی یا عقب‌نشینی دولت‌ها نمی‌انجامد. مطابق نظریه وابستگی متقابل پیچیده (۲)، میزان آسیب‌پذیری طرفین و توانایی جایگزینی منابع، تعیین‌کننده قدرت چانه‌زنی است. بنابراین، اهمیت راهبردی تنگه هرمز به‌تنهایی به معنای برخورداری رژیم ایران از قدرت تحمیل اراده سیاسی نیست. ۲. چرا اروپا در برابر شوک انرژی مقاوم‌تر شده است؟ مهم‌ترین عامل، تجربه بحران انرژی پس از جنگ اوکراین (۵ اسفند ۱۴۰۰ /۲۴ فوریه ۲۰۲۲) است. اروپا با اجرای برنامه REPowerEU به تنوع‌بخشی منابع، افزایش واردات گاز طبیعی مایع‌شده (LNG)، توسعه زیرساخت‌های دریافت گاز، افزایش ذخایر و گسترش انرژی‌های تجدیدپذیر روی آورد(۳).در نتیجه، سهم گاز روسیه از واردات گاز اتحادیه اروپا از حدود ۴۵ درصد در سال ۲۰۲۱ به ۱۲ تا ۱۳ درصد در سال ۲۰۲۵ کاهش یافت. عامل دوم، تنوع جغرافیایی تامین انرژی از کشورهایی مانند آمریکا، نروژ و الجزایر است.افزون بر این، حدود ۸۰ درصد نفت و فرآورده‌های نفتی عبوری از تنگه هرمز در سال ۲۰۲۵ به بازارهای آسیایی اختصاص داشت و تنها حدود ۴ درصد جریان نفت خام از این مسیر به اروپا می‌رفت. بنابراین، آسیب‌پذیری مستقیم اروپا کمتر از برخی اقتصادهای آسیایی است؛ هرچند افزایش قیمت جهانی نفت و هزینه حمل‌ونقل همچنان بر اروپا اثر می‌گذارد. عامل سوم، توسعه انرژی‌های تجدیدپذیر است. در سال ۲۰۲۵، برای نخستین بار تولید برق خورشیدی و بادی اتحادیه اروپا از تولید برق با سوخت‌های فسیلی فراتر رفت. این تحول وابستگی ژئوپلیتیک اروپا به واردات سوخت را کاهش داده، هرچند به معنای استقلال کامل انرژی نیست. ۳. ظرفیت نهادی و مالی اروپا؛ مهار انتقال شوک به بحران سیاسی اروپا از نظام‌های حمایتی اجتماعی، ظرفیت مالی دولت‌ها، سازوکارهای تنظیم بازار و بانک‌های مرکزی برخوردار است. این نهادها امکان توزیع هزینه‌های بحران، حمایت از خانوارها و بنگاه‌ها و مدیریت اختلالات اقتصادی را فراهم می‌کنند. بانک مرکزی اروپا نیز با کنترل انتظارات تورمی و جلوگیری از اثرات دور دوم تورم (Second-round Effects)، مانع از تثبیت افزایش قیمت انرژی در سایر بخش‌های اقتصاد می‌شود. البته تورم ۳.۸ درصدی منطقه یورو، بالاتر از هدف ۲ درصدی بانک مرکزی، نشان می‌دهد که شوک همچنان هزینه‌زا است. بنابراین، تاب‌آوری اروپا به معنای نبود هزینه نیست، بلکه به معنای توانایی مدیریت آن است. ۴. ناکامی راهبرد انرژی رژیم ایران؛ پنج محدودیت ساختاری نخست، وابستگی متقابل و هزینه خودتحریمی است. رژیم ایران خود نیز برای صادرات نفت، واردات کالاهای اساسی و تامین مواد اولیه به تجارت دریایی وابسته است. اختلال طولانی‌مدت در تنگه هرمز می‌تواند درآمدهای ارزی و ظرفیت تولید داخلی را نیز تحت فشار قرار دهد. این وضعیت مصداق خود آسیب‌رسانی راهبردی (Strategic Self-Harm) است. دوم، کاهش قدرت انحصاری ژئوپلیتیک است. مطابق نظریه آلبرت هیرشمن(۴)، وابستگی اقتصادی زمانی به قدرت سیاسی تبدیل می‌شود که جایگزین‌کردن منبع یا مسیر برای طرف مقابل دشوار باشد. تنوع‌بخشی منابع انرژی اروپا، این قدرت انحصاری را کاهش داده است. سوم، انتقال بخش مهمی از هزینه شوک به اقتصادهای آسیایی است. چین و هند از دریافت‌کنندگان اصلی نفت عبوری از هرمز هستند. بنابراین، اختلال در این مسیر می‌تواند به اقتصادهای آسیایی و حتی شرکای تجاری و خریداران نفت ایران نیز آسیب برساند. چهارم، نبود رابطه مستقیم میان نارضایتی اقتصادی و تغییر سیاست خارجی است. افزایش هزینه زندگی ممکن است به‌جای تضعیف اراده دولت‌های غربی، حساسیت امنیتی افکار عمومی را افزایش داده و حمایت از مقابله با عامل ایجادکننده اختلال را تقویت کند. پنجم، تناقض میان راهبرد خارجی و ناکارآمدی اقتصادی داخلی است. اقتصادی که با تورم مزمن، کاهش سرمایه‌گذاری، فرسودگی زیرساخت‌ها و محدودیت منابع ارزی روبه‌روست، ظرفیت محدودی برای تحمل اختلال طولانی‌مدت در صادرات و واردات دارد. افزایش قیمت جهانی نفت نیز لزوماً به افزایش درآمد واقعی رژیم منجر نمی‌شود. ۵. عبور اروپا از شوک به معنای مصونیت نیست رشد اقتصادی منطقه یورو در سه‌ماهه سوم ۲۰۲۶ به معنای پایان آثار جنگ نیست. تورم ۳.۸ درصدی، احتمال افزایش نرخ بهره و تفاوت عملکرد کشورهای اروپایی نشان می‌دهد که آسیب‌پذیری همچنان وجود دارد. کمیسیون اروپا نیز در سناریوی بحران طولانی‌مدت خاورمیانه، احتمال افزایش قیمت نفت تا ۱۸۰ دلار و گاز تا ۸۰ یورو برای هر مگاوات‌ ساعت را مطرح کرده بود. بنابراین، دستاورد اصلی اروپا نه مصونیت در برابر شوک انرژی، بلکه کاهش وابستگی متمرکز، تنوع‌بخشی منابع و افزایش ظرفیت مدیریت بحران است. ۶. نتیجه‌گیری: شوک انرژی الزاما به قدرت سیاسی تبدیل نمی‌شود تجربه اروپا نشان می‌دهد که میان قدرت ایجاد اختلال، قدرت تحمیل هزینه و قدرت تغییر رفتار سیاسی طرف مقابل تفاوت اساسی وجود دارد. رژیم ایران ممکن است بتواند از موقعیت ژئوپلیتیک تنگه هرمز برای ایجاد اختلال و افزایش هزینه انرژی استفاده کند، اما این توانایی الزاما به معنای قدرت وادارکردن کشورهای غربی به تغییر سیاست خارجی نیست. اروپا با درس‌گرفتن از بحران سال ۲۰۲۲، وابستگی خود را به منابع و مسیرهای محدود کاهش داده است. در مقابل، رژیم ایران با محدودیت‌های تجاری، مالی و نهادی خود روبه‌روست و اختلال در تنگه هرمز می‌تواند هزینه‌های سنگینی را به اقتصاد داخلی آن نیز تحمیل کند. در نهایت، راهبرد انرژی زمانی موفق است که هزینه تحمیل‌شده به طرف مقابل از هزینه‌ای که خود بازیگر متحمل می‌شود بیشتر باشد و به تغییر رفتار سیاسی طرف مقابل بینجامد. تجربه سال ۲۰۲۶ نشان می‌دهد که این زنجیره علّی تاکنون مطابق محاسبات رژیم ایران عمل نکرده است. حتی تهدید مکرر تنگه هرمز ممکن است در بلندمدت نتیجه‌ای معکوس داشته باشد: تسریع سرمایه‌گذاری و سیاست‌هایی که وابستگی اقتصادهای مصرف‌کننده به این گلوگاه ژئوپلیتیک را کاهش می‌دهند. پانویس جواد اوجی (وزیر نفت در دولت ابراهیم رئیسی و قائم مقام سازمان انرژی اتمی در دولت مسعود پزشکیان) ۳۱ مرداد ۱۴۰۱/ ۲۲ آگوست ۲۰۲۲ در برنامه جهان آرا در شبکه افق instagram.com/reels/DDrW9hbg… (۲) نظریه وابستگی متقابل پیچیده (Complex Interdependence): مفهومی کلیدی در روابط بین‌الملل است که رابرت کیوهان (Robert Keohane) و جوزف نای (Joseph Nye) در کتاب Power and Interdependence (قدرت و وابستگی متقابل، ۱۹۷۷) ارائه کردند. این نظریه به عنوان یک ایده‌آل‌ در مقابل واقع‌گرایی سنتی مطرح شد و تلاش می‌کند نشان دهد که سیاست جهانی در دوران پس از جنگ جهانی دوم (به‌ویژه میان کشورهای صنعتی پیشرفته) از الگوی ساده و نظامی‌محور واقع‌گرایی فاصله گرفته است. به زبان ساده تر، این نظریه نشان می‌دهد که با افزایش ارتباطات اقتصادی، فناورانه و اجتماعی، سیاست جهانی پیچیده‌تر، چندلایه و کمتر وابسته به زور نظامی شده است، هرچند قدرت و رقابت همچنان وجود دارند، اما شکل و ابزارهای آن تغییر کرده‌اند. (۳)برنامه REPowerEU: طرح اصلی اتحادیه اروپا برای کاهش وابستگی به سوخت‌های فسیلی روسیه و تسریع گذار انرژی پاک است. این برنامه در اردیبهشت ۱۴۰۱ / مه ۲۰۲۲، (پس از تهاجم روسیه به اوکراین و بحران انرژی) توسط کمیسیون اروپا راه‌اندازی شد. هدف آن کاهش سریع واردات گاز، نفت و زغال‌سنگ روسیه، صرفه‌جویی انرژی، تنوع‌بخشی به منابع تأمین، و شتاب‌دادن به توسعه انرژی‌های تجدیدپذیر و بهبود بهره‌وری انرژی بود. بودجه تقریبی حدود ۳۰۰ میلیارد یورو عمدتا از طریق تسهیلات بازیابی و تاب‌آوری (RRF) و فصول اختصاصی در برنامه‌های ملی کشورها تامین شد. (۴) آلبرت او. هیرشمن (Albert O. Hirschman): اقتصاددان و نظریه‌پرداز سیاسی معروفی است که چند مفهوم کلیدی در اقتصاد سیاسی و توسعه مطرح کرده. با توجه به پیام قبلی‌تان درباره «خودآسیب‌رسانی راهبردی»، به نظر می‌رسد منظورتان به‌ویژه مفهوم «میل به خودبراندازی» یا «خودزنی فکری» (Propensity to Self-Subversion) اوست. ٭ احمد علوی، اقتصاددان و استاد دانشگاه در سوئد است،که کم و بیش ۲ دهه است، که تصویر و صدایش از طریق رسانه های جریان اصلی فارسی زبان دیده و شنیده شده است، تقرییا به عمر انقلاب، مطالبش در حوزه اقتصاد و سیاست، در رسانه های مختلف از «ماهنامه شورا» چاپ پاریس و «مجله ایران فردا» چاپ تهران گرفته تا سایت «ایران امروز» نشر و پخش شده و می شود.نزدیک ۲ سال است که احمد علوی دست همکاری به ما داده است و اینک شما خواننده یادداشت اختصاصی ایشان برای مخاطبان امروز نما هستید. @Iranglobal1 @NavidJL @borghannn @milaniabbas @deghtesad @ecoirantv @Nima_Gh1980 @EghtesadNewsCom @eghtesadnews @Fintribune @fintribune_per @doniyabourse @iccci_ir @IranChamber @MajidRezaHarir1 @maryam70383863 @TCCIM1 @NazeninA @KayhanLondon @LawdanBazargan @ElaheBoghrat @AbdolhamidNet @nasserkarami @LadiKhanom @alirezakiani2 @SafaiDarya @AvidehM @Mohsen121 @arash_tehran @faribadavodi @mahistan @FSarkohi @Dr_Rafizadeh @USABehFarsi @PahlaviComms

چگونه رژیم ایران همگرائی ژئوپلتیک اسرائیلی ـ عربی را آفرید؟ > مواردی که به آن می پردازیم: مقدمه: یک وارونگی ژئوپلیتیکی ۱ نقطه آغاز: انقلاب ۱۳۵۷ و فروپاشی مثلث رژیم ایران ـ اسرائیل ـ آمریکا ۲ امنیتی‌شدن خلیج فارس ۳ از معمای امنیت تا همگرایی عربی ـ اسرائیلی ۴ پیمان‌ ابراهیم: تبدیل همکاری پنهان به ساختار رسمی ۵ پهپاد، موشک و نفت: لحظه تغییر محاسبات ۶ تناقض بزرگ سیاست رژیم تهران ۷ جنگ امسال و اسرائیلی ـ عربی‌شدن معماری امنیتی منطقه ۸ اما آیا واقعا یک اتحاد اسرائیلی ـ عربی شکل گرفته است؟ ۹ رژیم ایران چگونه بدون قصد قبلی به این روند کمک کرد؟ ۱۰‌ از «محور مقاومت» تا «محور موازنه» ۱۱‌ پارادوکس تاریخی امروز نما | احمد علوی تلاش اصلی در این نوشتار، پاسخ به این پرسش است: چگونه سیاست منطقه‌ای رژیم ایران طی بیش از ۴ دهه به شکلی ناخواسته به همگرایی دولت اسرائیل و بخش‌هایی از جهان عرب کمک کرده است؟ مقدمه: یک وارونگی ژئوپلیتیکی خاورمیانه در نیمه دوم قرن بیستم عمدتا بر اساس یک شکاف ژئوپلیتیکی نسبتا روشن تعریف می‌شد: دولت اسرائیل در برابر بخش بزرگی از جهان عرب قرار داشت. مسئله فلسطین یکی از مهم‌ترین عناصر وحدت سیاسی و ایدئولوژیک جهان عرب بود و دولت اسرائیل به‌عنوان رقیب یا دشمن مشترک تعریف می‌شد. اما این ساختار به تدریج تغییر کرد. امروز دولت اسرائیل نه‌تنها با بخشی از کشورهای عربی روابط رسمی دارد، بلکه در عرصه‌های اطلاعاتی، فناوری،دفاع هوایی،تجارت،انرژی و امنیت دریایی با برخی از آنها همکاری می‌کند.«پیمان ابراهیم» (۱) روابط رسمی دولت اسرائیل با امارات متحده عربی و بحرین را تثبیت کرد و بعدها مراکش نیز به این روند پیوست. مطالعات مؤسسات پژوهشی مانند چتم هوس(۲) نشان می‌دهند که نگرانی مشترک نسبت به رژیم ایران یکی از عوامل مهم شکل‌گیری این روابط بوده است.ماه گذشته میلادی این روند وارد مرحله جدیدی شد.بنیامین نتانیاهو، نخست وزیر اسرائیل به ابوظبی رفت و با محمد بن‌زاید،رئیس امارات متحده عربی دیدار کرد. خبرگزاری رسمی امارات اعلام کرد که گفت‌وگوها درباره روابط دوجانبه و چالش‌های منطقه‌ای، با تمرکز ویژه بر رژیم ایران انجام شده است. همزمان‌ در ماه سپتامبر، فرماندهان ارشد نظامی آمریکا، دولت اسرائیل و کشورهای عربی از جمله عربستان سعودی، امارات متحده عربی، بحرین، کویت، قطر، اردن و مصر در نشستی تحت نظارت فرماندهی مرکزی آمریکا درباره امنیت منطقه و جنگ با رژیم ایران گفت‌وگو کردند. این دو رویداد را می‌توان نشانه‌ای از یک تغییر ساختاری دانست: رژیم ایران که خود را یکی از مخالفان اصلی نظم امنیتی دولت اسرائیل و آمریکا در منطقه تعریف کرده بود، اکنون با وضعیتی مواجه شده است که بخشی از کشورهای عربی و دولت اسرائیل در برخی عرصه‌های امنیتی، تهدیدهای خود را از منظر مشترک بررسی می‌کنند. پرسش اصلی نوشتار این است: چگونه سیاست منطقه‌ای رژیم رژیم ایران طی بیش از ۴ دهه به شکلی ناخواسته به همگرایی دولت اسرائیل و بخش‌هایی از جهان عرب کمک کرده است؟ ۱. نقطه آغاز: انقلاب ۱۳۵۷ و فروپاشی مثلث رژیم ایران ـ اسرائیل ـ آمریکا پیش از انقلاب سال ۱۳۵۷، رژیم های ایران و اسرائیل دشمن یکدیگر نبودند. در دوره محمدرضا شاه پهلوی، تهران و تل‌آویو روابط اقتصادی، اطلاعاتی و امنیتی قابل توجهی داشتند. دولت اسرائیل نیز رژیم ایران را بخشی از «دکترین پیرامونی» خود می‌دید؛ یعنی تلاش برای ایجاد روابط استراتژیک با کشورهای غیرعرب منطقه به منظور ایجاد موازنه در برابر کشورهای عربی. پس از به قدرت رسیدن روح الله خمینی این ساختار معکوس شد. در این راستا، رژیم برآمده از انقلاب، دولت اسرائیل را از یک شریک منطقه‌ای ایران به عنوان یکی از دشمنان اصلی خود معرفی نمود. آمریکا نیز از متحد اصلی تهران به دشمن استراتژیک تبدیل شد.به این ترتیب،یک تغییر اساسی در ژئوپلیتیک منطقه رخ داد. دولت اسرائیل به‌تدریج به جای جست‌وجوی متحدان غیرعرب برای موازنه در برابر جهان عرب، شروع به نزدیک‌شدن به کشورهای عربی برای موازنه در برابر رژیم ایران کرد.این همان چیزی است که برخی تحلیل‌ها از آن با عنوان وارونگی«دکترین پیرامونی» یا دکترین پیرامونی معکوس نسبت به دولت اسرائیل یاد کرده‌اند.(۳) بنابراین، نخستین حلقه در زنجیره مورد بحث چنین بود: رژیم برآمده در پس سرنگونی دولت بختیار و متلاشی شدن نظام سلطنتی، دشمن مشترک جدیدی برای دولت اسرائیل و بخشی از کشورهای عربی ایجاد کرد. در همین حال رژیم تازه به قدرت رسیده در ایران، تحت لوای «صدور انقلاب» و همزمان «وحدت اسلامی» تلاش نمود تا با دخالت در کشورهای عربی منطقه توازن قوا را به سود خود تغییر دهد. یکی از تناقض‌های ساختاری این سیاست این بود که رژیم ایران از یک طرف خود را مدافع وحدت مسلمانان معرفی می‌کرد، اما از طرف دیگر، الگوی سیاسی آن بر یک قرائت خاص شیعی از حکومت، یعنی ولایت فقیه استوار بود. این امر در بسیاری از کشورهای سنی‌مذهب باعث نگرانی شد. به همین دلیل، دولت‌های عربی و برخی جریان‌های سنی، صدور انقلاب را نه صرفا یک پروژه اسلامی، بلکه تلاش رژیم ایران برای گسترش نفوذ سیاسی و ایدئولوژیک خود تلقی کردند. در نتیجه، میان اسلام‌گرایی فراملی و ملی‌گرایی و دولت‌محوری عربی نوعی رقابت شکل گرفت. با گذشت زمان، صدور انقلاب به تدریج از یک پروژه «صدور شیعه ولایی» به یک شبکه نفوذ ژئوپلیتیکی تبدیل شد.پس از مرگ خمینی، جمهوری اسلامی مفهوم «عمق استراتژیک» را بیش از گذشته در سیاست منطقه‌ای خود به کار گرفت. ۲. امنیتی‌شدن خلیج فارس دومین مرحله، امنیتی‌شدن روابط رژیم ایران با کشورهای عربی خلیج فارس بود. جنگ رژیم های ایران و بعث عراق، حمایت جمهوری اسلامی از گروه‌های غیردولتی در لبنان و فلسطین، تحولات عراق پس از سقوط صدام حسین، جنگ سوریه و سپس گسترش نفوذ رژیم ایران در عراق، سوریه، لبنان و یمن، به تدریج نوعی «عمق استراتژیک» برای تهران ایجاد کرد. از نگاه جمهوری اسلامی، این سیاست تا حد زیادی ماهیت دفاعی و بازدارنده داشت. پژوهش‌های جدید نیز تاکید می‌کنند که رفتار منطقه‌ای رژیم ایران را نمی‌توان صرفا با ایدئولوژی توضیح داد؛ تجربه جنگ ایران و عراق، احساس محاصره توسط آمریکا و نیاز به ایجاد عمق استراتژیک نیز در شکل‌گیری این راهبرد موثر بوده‌اند. اما در سطح کشورهای عربی، همین سیاست اغلب به شکل دیگری تفسیر شد.آن چه تهران «عمق استراتژیک» می‌نامید، در ریاض و ابوظبی می‌توانست «گسترش نفوذ رژیم ایران» تلقی شود. بنابراین سیاستی که تهران «بازدارندگی» می‌نامید، می‌توانست از نگاه کشورهای عربی «تهدید بالقوه» باشد و پیامدهای آن بر عکس آن چه تهران «محور مقاومت» می‌نامید، می‌توانست از دید رقبای منطقه‌ای، شبکه‌ای از بازیگران مسلح فرامرزی تلقی شود. به این ترتیب، یک مشکل کلاسیک در نظریه «معمای امنیت» شکل گرفت: اقدام یک دولت برای افزایش امنیت خود می‌تواند امنیت دیگران را کاهش دهد و آنها را به ایجاد ائتلاف‌های جدید سوق دهد. ۳. از معمای امنیت تا همگرایی عربی ـ اسرائیلی در این مرحله، دولت اسرائیل یک فرصت ژئوپلیتیکی جدید پیدا کرد. کشورهای عربی خلیج فارس و دولت اسرائیل اگرچه در موضوع فلسطین اختلاف‌های جدی داشتند، در برابر افزایش قدرت منطقه‌ای رژیم تهران دارای برخی منافع مشترک شدند،که شامل مواردی مانند امنیت دریایی،مقابله با حملات موشکی و پهپادی، امنیت انرژی، اطلاعات، فناوری‌های نظامی،امنیت سایبری و مقابله با شبکه‌های مسلح منطقه‌ای بود. در نتیجه، مسئله فلسطین که زمانی مهم‌ترین عامل مانع همکاری رسمی دولت اسرائیل و کشورهای عربی بود، به تدریج تنها متغیر تعیین‌کننده روابط منطقه‌ای باقی نماند. این تحول بسیار مهم بود. زیرا هنگامی که تهدید امنیتی مشترک به اندازه کافی بزرگ شود، دشمن مشترک می‌تواند اهمیت اختلاف‌های تاریخی را کاهش دهد. بنابراین، رژیم ایران الزاما «اتحاد اسرائیلیچ ـ عربی» را طراحی نکرد؛ اما مجموعه‌ای از سیاست‌های منطقه‌ای آن به ایجاد شرایطی کمک کرد که در آن چنین همگرایی برای بخشی از کشورهای عربی دارای منطق امنیتی پیدا کرد. ۴. پیمان‌ ابراهیم: تبدیل همکاری پنهان به ساختار رسمی پیمان ابراهیم نقطه عطف مهمی بود. در توافق امارات و اسرائیل، موضوعاتی مانند سرمایه‌گذاری، فناوری،گردشگری، ارتباطات، انرژی، بهداشت و امنیت در کنار عادی‌سازی روابط قرار گرفت.اما اهمیت ژئوپلیتیکی توافق بسیار فراتر از روابط دوجانبه بود. این توافق نشان داد که مسئله فلسطین دیگر به‌تنهایی نمی‌تواند مانع ایجاد روابط استراتژیک میان دولت اسرائیل و کشورهای عربی شود.از سوی دیگر، پژوهش‌های مربوط به پیمان ابراهیم نشان می‌دهند که یکی از زمینه‌های مهم آن، نگرانی مشترک آمریکا، اسرائیل و کشورهای عربی از فعالیت‌های منطقه‌ای رژیم ایران بود. بنابراین، پیمان ابراهیم را می‌توان یک نقطه نهادی‌شدن روندی دانست که پیش از آن در قالب روابط غیررسمی و همکاری‌های امنیتی در حال شکل‌گیری بود. در این راستا، توافق ابراهیم بیشتر «نتیجه یک تغییر ژئوپلیتیکی» بود تا علت اولیه آن. ۵. پهپاد، موشک و نفت: لحظه تغییر محاسبات حمله به تاسیسات نفتی عربستان سعودی در سال ۲۰۱۹، حملات حوثی‌ها، جنگ یمن و سپس افزایش حملات پهپادی و موشکی، محاسبات امنیتی کشورهای خلیج فارس را بیش از پیش تغییر داد. کشورهای عربی به این نتیجه رسیدند که امنیت آنها فقط با ارتش‌های کلاسیک و خرید تسلیحات متعارف تامین نمی‌شود. امنیت هوایی، دفاع موشکی، اطلاعات ماهواره‌ای، هشدار زودهنگام، امنیت سایبری و رهگیری پهپادها به بخش‌های اساسی امنیت ملی آنها تبدیل شد. در چنین شرایطی، دولت اسرائیل دارای مزیت‌هایی بود که کشورهای عربی به آنها نیاز داشتند. بنابراین، رابطه‌ای شکل گرفت که ماهیت آن فقط ایدئولوژیک نبود. این رابطه تا حد زیادی بر مبنای مبادله منابع استراتژیک شکل گرفت: کشورهای عربی دارای سرمایه، انرژی، موقعیت جغرافیایی و بازار بودند. دولت اسرائیل دارای فناوری، اطلاعات، سامانه‌های دفاعی و ظرفیت‌های نظامی و سایبری بود. آمریکا نیز می‌توانست نقش ستون سوم این ساختار را ایفا کند. در نتیجه، یک مثلث جدید در حال شکل‌گیری بود: آمریکا به‌عنوان قدرت تضمین‌کننده امنیت، دولت اسرائیل به‌عنوان قدرت فناوری و نظامی منطقه‌ای، و کشورهای عربی به‌عنوان قدرت‌های اقتصادی و جغرافیایی. ۶. تناقض بزرگ سیاست رژیم تهران در اینجا به پارادوکس اصلی نوشتار می‌رسیم. هدف اعلامی سیاست منطقه‌ای رژیم ایران، کاهش نفوذ آمریکا و اسرائیل در منطقه و افزایش قدرت خودش بوده و هست. اما یکی از پیامدهای این سیاست می‌تواند افزایش حضور امنیتی آمریکا و اسرائیل در منطقه باشد. این وضعیت را می‌توان «پارادوکس بازدارندگی» نامید. اگر یک دولت برای مقابله با محاصره امنیتی، ظرفیت نظامی و شبکه‌های منطقه‌ای خود را گسترش دهد، رقبای آن ممکن است برای مقابله با همین گسترش، همکاری‌های امنیتی خود را افزایش دهند. در نتیجه، چرخه‌ای شکل می‌گیرد: افزایش قدرت منطقه‌ای جمهوری اسلامی، نگرانی کشورهای عربی را افزایش می‌دهد. و به دنبال آن افزایش نگرانی این کشورها، تقاضا برای همکاری امنیتی با آمریکا و اسرائیل را افزایش می‌دهد. در نتیجه افزایش همکاری امنیتی واشنگتن و تل آویو با کشورهای عربی، احساس محاصره در تهران را تشدید می‌کند. بنابراین احساس محاصره از سوی ائتلاف کشورهای عربی با اسرائیل و امریکا، انگیزه رژیم سپاهی حاکم بر ایران را، برای افزایش بازدارندگی و عمق استراتژیک تقویت می‌کند. این چرخه می‌تواند خودتقویت‌شونده باشد. ۷. جنگ امسال و اسرائیلی ـ عربی‌شدن معماری امنیتی منطقه تحولات سال جاری میلادی، اهمیت این روند را افزایش داده‌اند. در ماه گذشته میلادی،فرماندهان نظامی آمریکا، اسرائیل، عربستان سعودی، امارات متحده عربی، بحرین، کویت، قطر، اردن و مصر در یک نشست امنیتی در آلمان درباره همکاری امنیتی منطقه‌ای و جنگ با رژیم ایران گفت‌وگو کردند. این تحول از نظر ژئوپلیتیکی اهمیت زیادی دارد، زیرا نشان می‌دهد همکاری امنیتی دیگر صرفا محدود به کشورهایی نیست که با اسرائیل روابط رسمی دارند. از سوی دیگر، گزارش‌های مربوط به همکاری اسرائیل و امارات در عرصه دفاع هوایی و اطلاعاتی نشان می‌دهد که روابط دو طرف از سطح عادی‌سازی دیپلماتیک فراتر رفته است. دیدار ۶ ساعته نتانیاهو و محمد بن‌زاید در ابوظبی نیز طبق گزارش رویترز، بر روابط دوجانبه و چالش‌های منطقه‌ای، به‌ویژه رژیم ایران، متمرکز بوده است. از منظر ژئوپلیتیکی، این تحول را می‌توان نشانه انتقال منطقه از «ائتلاف‌های سیاسی» به سمت «شبکه‌های امنیتی» دانست. ۸. اما آیا واقعا یک اتحاد اسرائیلی ـ عربی شکل گرفته است؟ پاسخ باید محتاطانه باشد. هنوز نمی‌توان از یک اتحاد کاملا یکپارچه عربی ـ اسرائیلی سخن گفت. چرا که کشورهای عربی منافع و سیاست‌های متفاوتی دارند. عربستان سعودی هنوز روابط دیپلماتیک رسمی با اسرائیل برقرار نکرده و بارها بر اهمیت ایجاد مسیر معتبر به سوی تشکیل کشور فلسطین تاکید کرده است. قطر نیز روابط خود را بر اساس محاسبات متفاوتی تنظیم می‌کند. عمان سنت دیپلماتیک متفاوتی دارد. امارات در عین گسترش همکاری با اسرائیل، تلاش کرده کانال‌های ارتباطی خود با تهران را نیز حفظ کند. حتی خود کشورهای عضو شورای همکاری خلیج فارس نیز الزاما درباره نحوه مواجهه با رژیم ایران اتفاق‌نظر ندارند. بنابراین، اصطلاح دقیق‌تر در وضعیت کنونی شاید «شبکه همگرایی امنیتی عبری ـ عربی» باشد، نه «اتحاد عربی ـ اسرائیلی». این تمایز اهمیت دارد. اتحاد مستلزم تعهدات رسمی و نسبتا پایدار است؛ اما شبکه امنیتی می‌تواند بر همکاری‌های موردی، تبادل اطلاعات، دفاع هوایی، امنیت دریایی، فناوری و هماهنگی نظامی استوار باشد. آن چه اکنون در منطقه در حال شکل‌گیری است، بیشتر به مفهوم دوم نزدیک است. ۹. رژیم ایران چگونه بدون قصد قبلی به این روند کمک کرد؟ اگر بخواهیم عنوان نوشتار را به صورت یک گزاره نظری دقیق‌تر بیان کنیم، می توان گفت: «سیاست‌های امنیتی و منطقه‌ای رژیم ایران یکی از عواملی بود که هزینه جدایی اسرائیل از کشورهای عربی را افزایش و منافع همکاری میان آنها را تقویت کرد.» عوامل دیگری نیز در این میان نقش بازی می کنند. کاهش تعهد آمریکا به برخی متحدان منطقه‌ای در مقاطعی؛ نگرانی کشورهای عربی از تهدیدهای فراملی؛ ظهور بازیگران غیردولتی؛ جنگ‌های داخلی سوریه و یمن؛ رقابت رژیم ایران و پادشاهی سعودی عربستان؛ رقابت‌های ترکیه و قطر با برخی کشورهای عربی؛ منافع اقتصادی امارات و اسرائیل؛ نیاز دولت اسرائیل به خروج از انزوای منطقه‌ای؛ نقش فعال دولت آمریکا در میانجیگری؛ و تغییر تدریجی اولویت‌های ژئوپلیتیکی کشورهای عربی. بنابراین، سیاست رژیم ایران یک علت مستقل و یگانه نبود، بلکه یکی از متغیرهای مهم در یک سیستم علی بزرگ‌تر است. ۱۰. از «محور مقاومت» تا «محور موازنه» یکی از پیامدهای مهم این تحول، تغییر ماهیت مفهوم ائتلاف در خاورمیانه است. جمهوری اسلامی طی دهه‌های گذشته شبکه‌ای از روابط منطقه‌ای ایجاد کرد که در ادبیات رسمی تهران با مفاهیمی مانند «محور مقاومت» توصیف می‌شود. اما در برابر آن، به تدریج نوع دیگری از شبکه در حال شکل‌گیری است که می‌توان آن را «محور موازنه» نامید. این محور لزوما یک سازمان رسمی نیست. بلکه مجموعه‌ای از همکاری‌های امنیتی، اطلاعاتی، نظامی، اقتصادی و فناورانه میان آمریکا، اسرائیل و بخش‌هایی از کشورهای عربی است. تفاوت اساسی این دو ساختار در آن است که اولی تا حد زیادی بر شبکه بازیگران غیردولتی و عمق استراتژیک متکی است، در حالی که دومی بیشتر بر همکاری میان دولت‌ها، فناوری، اطلاعات، دفاع هوایی، قدرت دریایی و حمایت آمریکا استوار است. این دو شبکه در واقع دو پاسخ متفاوت به یک مسئله مشترک‌اند: چگونه می‌توان در محیطی پرمخاطره، امنیت را تولید کرد؟ ۱۱. پارادوکس تاریخی از منظر تاریخی، شاید مهم‌ترین نتیجه این باشد که پروژه‌ای که با هدف حذف اسرائیل از نظم منطقه‌ای آغاز شد، در شرایط خاصی به تقویت جایگاه اسرائیل در همان نظم کمک کرده است. پیش از انقلاب، رژیم های ایران و اسرائیل همکاری می‌کردند و بخش مهمی از جهان عرب در برابر اسرائیل قرار داشت. پس از انقلاب، رژیم ایران و اسرائیل به دشمنان استراتژیک تبدیل شدند. در دهه‌های بعد، رژیم ایران به یکی از مهم‌ترین قدرت‌های منطقه‌ای تبدیل شد. اما همزمان، اسرائیل نیز توانست روابط خود را با بخش‌هایی از جهان عرب گسترش دهد. به بیان دیگر، یکی از مهم‌ترین تغییرات ۴ دهه گذشته این بوده است که «ایران و اسرائیل» از یک رابطه همکاری پیش از انقلاب به رقابت استراتژیک پس از انقلاب رسیدند، در حالی که «اسرائیل و بخشی از جهان عرب» از دشمنی تاریخی به سمت همکاری امنیتی حرکت کردند. این یک وارونگی ژئوپلیتیکی قابل توجه است. ۱۲. نتیجه‌گیری پرسش «چگونه رژیم ایران همگرائی ژئوپلتیک اسرائیلی ـ عربی را آفرید؟».در نهایت پرسشی درباره پیامدهای ناخواسته قدرت است. جمهوری اسلامی طی بیش از ۴ دهه کوشیده است با ایجاد «عمق استراتژیک»، توسعه توان موشکی و پهپادی، حمایت از نیروهای همسو در منطقه و مخالفت با حضور آمریکا و اسرائیل، موازنه قدرت منطقه‌ای را به نفع خود تغییر دهد. اما همین سیاست‌ها، در شرایط خاص، سه پیامد متقابل ایجاد کرده‌اند. نخست، افزایش احساس تهدید در بخش عمده ازکشورهای عربی، دوم، افزایش تقاضا برای تضمین امنیتی آمریکا، سوم، افزایش ارزش استراتژیک اسرائیل برای برخی کشورهای مهم عربی در منطقه و فرامنطقه. نتیجه این فرایند، الزاما یک اتحاد رسمی و یکپارچه میان اسرائیل و کشورهای عربی نیست، بلکه شکل‌گیری تدریجی یک شبکه امنیتی جدید در خاورمیانه است که اسرائیل و برخی کشورهای عربی را در کنار آمریکا به یکدیگر نزدیک‌تر می‌کند. بنابراین، می‌توان استدلال کرد سیاست‌های منطقه‌ای رژیم ایران در ۴ دهه گذشته در ایجاد شرایطی که این همگرایی را برای رقبای ایران موجه‌تر کرده، نقش مهمی داشته است. این همان پارادوکس بزرگ ژئوپلیتیک رژیم است: تلاش برای بیرون‌راندن اسرائیل از نظم منطقه‌ای، در برخی مقاطع به افزایش همگرایی میان اسرائیل و کشورهای عربی کمک کرده است. و شاید مهم‌ترین تغییر در خاورمیانه امروز همین باشد: مسئله دیگر صرفا «اسرائیل در برابر جهان عرب» نیست؛ بلکه به تدریج به رقابت میان چند شبکه امنیتی تبدیل شده است که در یکی از آنها اسرائیل و بخش‌هایی از کشورهای عربی، با وجود اختلاف‌های عمیق درباره فلسطین، دارای منافع امنیتی مشترک بیشتری در برابر ایران شده‌اند. در نتیجه، آن چه در ابوظبی دیده شد، صرفا یک دیدار دوجانبه میان نتانیاهو و محمد بن‌زاید نیست؛ بلکه می‌تواند نشانه‌ای از مرحله جدیدی در تحول معماری امنیتی خاورمیانه باشد؛ مرحله‌ای که در آن دشمنی ایران با اسرائیل، به جای منزوی‌کردن اسرائیل، در شرایطی خاص به افزایش ارزش استراتژیک آن برای برخی رقبای عرب رژیم ایران منجر شده است. پانویس (۱) «پیمان ابراهیم» (Abraham Accords): مجموعه‌ای از توافق‌نامه‌های عادی‌سازی روابط دیپلماتیک میان اسرائیل و چند کشور عربی است که در ۲۵ شهریور ۱۳۹۹ / ۱۵ سپتامبر ۲۰۲۰ با میانجی‌گری آمریکا (در دوره اول ریاست‌جمهوری دونالد ترامپ) امضا شد.تا امروز سوای امارات متحده عربی،بحرین،مراکش،سودان؛ قزاقستان نیز به این چارچوب پیوسته است. (۲) چتم هاوس (Chatham House): یا موسسه سلطنتی روابط بین‌المللی (Royal Institute of International Affairs) یک اندیشکده (think tank) مستقل و غیردولتی بریتانیایی است که در لندن مستقر است.ماموریت اعلامی آن کمک به دولت‌ها و جوامع برای ساخت جهانی امن‌تر، پایدارتر، مرفه‌تر و عادلانه‌تر از طریق پژوهش مستقل، گفت‌وگو و پرورش رهبران است. تحلیل‌های آن در رسانه‌ها و محافل سیاست‌گذاری بریتانیا و بین‌المللی به‌طور گسترده نقل می‌شود؛ در رسانه‌های ایرانی نیز گزارش‌ها و نظرات پژوهشگران آن درباره موضوعات خاورمیانه، تنگه هرمز، سیاست آمریکا و غیره اغلب پوشش داده می‌شود. (۳) «وارونگی دکترین پیرامونی» (Reverse Periphery Doctrine یا Reversed Periphery Doctrine): اصطلاحی تحلیلی است که در دهه ۳۰ خورشیدی/۵۰ میلادی توسط دیوید بن‌گوریون (نخست‌وزیر وقت اسرائیل) و همکارانش تدوین شد و به تحول استراتژی سیاست خارجی اسرائیل در دهه‌های اخیر بدل شد. منطق آن این بود که اسرائیل، که خود را در محاصره کشورهای عربی متخاصم و موج پان‌عربیسم می‌دید، باید با دولت‌ها و گروه‌های غیرعرب در «پیرامون» جهان عرب متحد شود تا موازنه قدرت ایجاد کند و از انزوا خارج شود. ٭ احمد علوی، اقتصاددان و استاد دانشگاه در سوئد است،که کم و بیش ۲ دهه است، که تصویر و صدایش از طریق رسانه های جریان اصلی فارسی زبان دیده و شنیده شده است، تقرییا به عمر انقلاب، مطالبش در حوزه اقتصاد و سیاست، در رسانه های مختلف از «ماهنامه شورا» چاپ پاریس و «مجله ایران فردا» چاپ تهران گرفته تا سایت «ایران امروز» نشر و پخش شده و می شود.نزدیک ۲ سال است که احمد علوی دست همکاری به ما داده است و اینک شما خواننده یادداشت اختصاصی ایشان برای مخاطبان امروز نما هستید @Iranglobal1 @AmirTaheri4 @sinavaliollah @LawdanBazargan @NUFDIran @SGhasseminejad @PahlaviComms @SGanjiNUFDI @KayhanLondon @AsgharSepehri @LadiKhanom @nejatbahrami @OmidAzadi20201 @GhazalModirian @khansarinia @NazeninA @Nima_Gh1980 @hosseinbastani @milaniabbas @akhtar1989 @Dr_Rafizadeh @USABehFarsi @ksadjadpour @Aryammehr_2 @MRYAZDAN @bashirtash @AmmarMaleki @CameliaFard @asieh_am @Omid_M @golnarjahanbani @GadflyPersia @JashniMitra @NavidJL @borghannn @milaniabbas @deghtesad @ecoirantv @EghtesadNewsCom @eghtesadnews @Fintribune @fintribune_per @doniyabourse @iccci_ir @IranChamber @MajidRezaHarir1 @maryam70383863