Burhan Alveroğlu, Ph. D.

Tüm metni tek gönderide toplamayı seçtim, karışık olmuştu biraz. 🔽 Akademideki maaş sorunu tüm cumhuriyet tarihinde büyük kriz alanı. Kısmi iyileşme sağlanan birkaç dönem hariç (1965-1973, 2014-2018) akademisyenler her zaman "sınırda" bir meslek grubu olarak bırakılmış. Maliye Bakanlığı yüksek bürokrasisinde bu konuda bir uzlaşı olduğu anlaşılıyor. Alman 18. yy. siyasal iktisatçı Johan Justi akademinin maaşlarının çok yüksek tutulmaması gerektiğini "orta seviye maaş, törensel onurlandırma" ilkesiyle şöyle formüle etmiş: "bilge bir bakan, akademisyenleri kibirleri üzerinden yönetir." Kralın "lütufkar bir kabulü" veya "kısa bir sohbet hazineden çıkan büyük paralardan çok daha etkili olabilir" Akademi maaşlarının orta seviyede tutulması tarihsel olarak kamu maliyecileri ile siyasetçilerin güçlü uzlaşı alanlarından biri. Maaşın zorunlu ders karşılığı (10 saat) ile garanti altına alınması da devletin temelde üniversiteden eğitim beklentisiyle bağlantılı bir politikası. Ayrıca araştırmanın da sıralamadaki yerini gösterir. Günümüzdeki durumda ise krizler iç içe geçiyor: yükseköğretimin yaşadığı depresyon, yapay zekanın ortaya çıkardığı belirsizlikler üniversitenin değerini tartışmaya açıyor. Üniversite tüm büyük inovasyonların kaynağı olsa da piyasa başarı anlatılarını hi-jack etmede usta... Akademisyenlerin saygın maaş beklentisi birçoğu da ironik olarak kendi mensubu olan kişiler tarafından mugalataya boğuluyor. Bu semptomun kaynağı da akademinin içindeki hayal kırıklıkları, kişilik çatışmalarıyla bağlantılı. Akademi modern çağda itibar, saygınlık, bilgiye ve öğrenci yetiştirmeye adanma gibi idealist temeller üzerine inşa edilmiş. Bildung idealini çökerten ne olduğunu henüz kimsenin tanımlayamadığı Amerikan "mükemmeliyetçiliği" öğrenciyi müşteriye ve hocayı satıcıya dönüştürerek büyük bir yabancılaşma yarattı. Akademisyenlerin önemli bir kısmı ruhen Bildung idealine bağlı olsa da, yönetim kademeleri işletmeciliğin özel dillerinde konuşuyor. Hocalar maaş iyileştirmesi istemeyi bu yüzden zul sayarlar. Hocanın para konuşması ayıptır. Piyasadaki en ucuz emek hoca emeğidir. Her yere konuşmaya giderler, sohbet ederler. Konuşmaya hazırlanmaya en az yarım gün hazırlık yapılır. Para için gidilmez, bilginin paylaşımının hazzı için gidilir. Biri tutup para verirse bir zarfa 2bin lira konup cebinize sıkıştırılmaya çalışılır, utanırsınız, almak istemezsiniz ısrar ederler, 'size layık değil ama' diyerek (1 saat lise özel ders 4000 lira). Özetle akademinin geçim derdini Bourdieu'nün dediği gibi formüle edersek, anti-ekonomik mantığa göre kurulmuş akademik alan itibar için yapılandırılmıştır: Nesiller emanet edilir, kültürü koruma vazifesinin merkezidir, inovasyon da yapmalıdır, topluma hizmet üç esas misyonundan biridir, araştırma, yayın, proje yapmalıdır, okulun idari işleyişini yürütmelidir, iyi ve güncel bir eğitim vermelidir vb. Modern dünyada tüm bu görev listesinin benzerini üstlenen kurum yoktur, olamaz da. O nedenle akademinin ilk sorunu geçim değil, hak ettiği saygınlıkla ele alınmamasıdır. Üniversitelerimiz uluslararası sıralamalara girdiğinde duyulan kıvanç anlamlı. Hocalarının önemli bir kısmının, özellikle İstanbul'da, açlık sınırında yaşadığı gerçeği ile birlikte kıvanmak lazım. Üniversite az imkanla büyük başarılar elde edebilen bir kurumdur...