หนบต. 

งานที่คนไทยไม่ทำ หรืองานที่นายจ้างไม่อยากจ้าง? . วาทกรรมหนึ่งที่แพร่หลายในสังคมช่วงนี้ในเรื่องแรงงาน คงไม่พ้นประโยคที่ว่า "ต่างชาติแย่งงานคนไทย" หรือให้ตรงไปตรงมากว่านั้นคือ "พม่าแย่งงานคนไทย" ผมชวนคิดว่าเราอาจจะต้องตั้งโจทย์กันใหม่ครับว่า หรือเรากำลังเผชิญภาวะที่ “งานบางอย่างคนไทยไม่ทำ แต่งานบางอย่าง นายจ้างไม่อยากให้คนไทยทำ” กันแน่ . ความจริงอันยุ่งเหยิงของตลาดแรงงานไทยในปัจจุบัน คือเราต้องยอมรับความจริงว่า แรงงานข้ามชาติคือฟันเฟืองสำคัญที่ช่วยอุดช่องว่างแรงงานของประเทศ โดยเฉพาะงานในกลุ่ม 3D (Dangerous, Dirty, Demanding อันตราย สกปรก และ หนักหน่วง) ไม่ว่าจะเป็นลูกเรือประมงที่ต้องออกทะเลนานนับเดือน งานแปรรูปอาหารทะเล งานก่อสร้างกลางแดดจัด ไปจนถึงงานเก็บขยะ คัดแยกขยะ ที่ต้องทนอยู่กับกลิ่นเหม็น และสภาพแวดล้อมที่สกปรกทั้งวัน ภายใต้ค่าแรงไม่กี่ร้อยบาท งานเหล่านี้ภายใต้ค่าจ้างและสภาพการทำงานเช่นนี้ เป็นไปไม่ได้ที่จะหาแรงงานไทยมาทำ และถ้าหากไม่มีแรงงานข้ามชาติเหล่านี้ ภาคอุตสาหกรรม เกษตรกรรม ประมงต้องหยุดชะงัก แม้กระทั่งถังขยะหน้าบ้านเราก็คงไม่มีใครเก็บ . แต่อีกคำถามสำคัญที่ต้องตอบให้ชัดคือ แรงงานข้ามชาติเข้ามาแย่งงานคนไทยจริงหรือไม่? ผมอยากจะตอบโดยแยกเรื่องนี้ออกเป็นสองมิติครับ . 1. บัญชีอาชีพสงวนที่ล้าหลังและไม่สอดคล้องกับความเป็นจริง :ปัจจุบันประเทศไทยมีบัญชีอาชีพห้ามคนต่างด้าวทำ 40 อาชีพ (ห้ามเด็ดขาด 27 งาน และห้ามแบบมีเงื่อนไข 13 งาน) แต่โครงสร้างนี้จำเป็นที่จะต้องทบทวนใหม่ครั้งใหญ่เพราะตลาดแรงงานเปลี่ยนไปแล้ว งานบางประเภทในบัญชีสงวนไม่สามารถหาคนไทยทำได้แล้ว ในขณะที่บางประเภทคนไทยยังพร้อมทำแต่กลับขาดการคุ้มครองอย่างจริงจัง แต่ในทางกลับกันเรากลับไม่มีข้อมูลจริงเรื่องนี้ ซึ่งกระทรวงแรงงานจึงต้องหาข้อมูลเหล่านั้นมา และทำการสังคายนาบัญชีอาชีพสงวนใหม่ เพื่อระบุให้ชัดเจนว่า งานใดขาดแคลนจริง งานใดคนไทยยังทำอยู่ และงานใดที่คนไทยยังพร้อมทำแต่ติดปัญหาเรื่องอื่นๆ เช่น ค่าจ้าง สวัสดิการ . 2. การฉวยโอกาสของนายจ้างเพื่อกดค่าจ้างส่งผลให้มีการตัดโอกาสคนไทย: อีกหนึ่งปัญหาที่เกิดขึ้นและเป็นปัญหาใหญ่คือการที่ผู้ประกอบการบางคนใช้แรงงานข้ามชาติเป็นเครื่องมือในการลดต้นทุน โดยเฉพาะในเขตเศรษฐกิจพิเศษอย่าง EEC ซึ่งมีทุนจีนเข้ามาลงทุนเป็นจำนวนมาก ผมได้รับการร้องเรียนว่าโรงงานจีนหลายแห่งเลือกจ้างแรงงานข้ามชาติแทนคนไทย ทั้งที่เป็นตำแหน่งงานที่คนไทยทำได้ เช่นกรณีตรวจสอบโรงงาน ซินเค่อหยวน ในระยอง ที่พบสัดส่วนการจ้างแรงงานไทยเพียงราว 9.4% เท่านั้น . เรื่องนี้ไม่ได้เกิดจากคนไทยไม่ทำงาน แต่เกิดจากแรงงานข้ามชาติมีอำนาจต่อรองต่ำกว่า เช่นมีข้อจำกัดด้านภาษา สถานะ และกฎหมาย ทำให้พวกเขาไม่กล้าร้องเรียนหรือเรียกร้องสวัสดิการ นายจ้างบางราย โดยเฉพาะกลุ่มทุนจีนที่ต้องการจะกดขี่คนงานจึงเลือกใช้แรงงานข้ามชาติเพราะควบคุมและกดค่าแรงได้ง่ายกว่า บังคับให้ทำงานเกินเวลาได้ง่ายกว่า ไม่จำเป็นต้องให้สวัสดิการ ไม่ต้องมีโบนัส แรงงานก็ไม่กล้าร้องเรียนกับใคร . ในสภาวะเช่นนี้คนเมียนมาร์ไม่ได้ผิด ที่ต้องการทำงานหาเลี้ยงชีพ และ คนไทยก็ไม่ได้ผิด ที่ต้องการงานที่มีค่าจ้างและเงื่อนไขที่เป็นธรรม คนที่ต้องรับผิดชอบคือ นายจ้างที่แสวงหาประโยชน์บนความเปราะบางของเพื่อนมนุษย์ เพราะรู้ว่าเขาสามารถกดขี่ได้ และอีกส่วนที่ปฏิเสธความรับผิดไม่ได้คือภาครัฐที่ปล่อยให้เกิดช่องว่างนี้ . ผมมีข้อเสนอดังนี้ครับ คือ กระทรวงแรงงานต้อง ทบทวนบัญชีอาชีพสงวน บนฐานข้อมูลการขาดแคลนแรงงานที่เป็นจริง ต้องมีการสำรวจเรื่องนี้ และทบทวนอาชีพสงวนใหม่ ต้องยกระดับการตรวจสอบการจ้างงาน โดยเฉพาะโรงงานที่ได้รับสิทธิประโยชน์ส่งเสริมการลงทุน (BOI) ให้มีการจ้างงานตามกฎหมาย ไม่เลือกปฏิบัติ และอาจเพิ่มข้อกำหนดในการมีสัดส่วนแรงงานไทย . การคุ้มครองสิทธิแรงงานข้ามชาติไม่ได้ขัดขวางการปกป้องงานของคนไทยครับ ตรงกันข้าม ยิ่งนายจ้างไม่สามารถเอาเปรียบแรงงานข้ามชาติได้ แรงจูงใจในการใช้แรงงานข้ามชาติเพื่อลดต้นทุนก็จะหมดไป และก็จะกลับมาใช้คนไทย เพราะอย่างไรเสียก็ทำงานได้ราบรื่นกว่าเนื่องจากไม่มีข้อจำกัดด้านภาษา . ท้ายที่สุดหากเราต้องการแก้ปัญหาการแย่งงาน แย่งอาชีพ เราอาจต้องย้อนกลับไปจัดการผู้ที่ฉวยโอกาสเอาเปรียบแรงงาน นายทุนที่กดขี่ ที่จงใจทำให้ชนชั้นแรงงานแตกคอกัน ทะเลาะกันเอง เพื่อที่ตนจะได้สามารถลอยตัวอยู่เหนือปัญหาและกดขี่แรงงานต่อไปได้นานๆ แทนที่เราจะชี้หน้าโทษคนที่กำลังถูกกดทับอยู่เหมือนกับเรา เราอาจจะต้องชี้ไปที่ผู้กดขี่เหล่านี้แทนครับ