Theun Heidstra

Een inkijkje in het leven van een Joodse academicus in 194… eh… 2026. Terwijl de nazi’s-van-nu de nazi’s-van-toen vervangen op het Museumplein en voor de deuren van de universiteit, wordt de Joodse-stem-van-nu opnieuw gesmoord. De Limburger interviewde de Joods-Israëlische universitair docent dr. Eliyahu Sapir nadat hem het spreken aan nota bene zijn eigen universiteit onmogelijk werd gemaakt. Sapir werkt al vijftien jaar aan de Universiteit Maastricht. Al twee jaar komt hij uitsluitend nog naar de campus wanneer het strikt noodzakelijk is. Hij geeft zijn colleges en vertrekt onmiddellijk daarna. Hij voelt zich er niet meer veilig. Gemaskerde activisten lopen er ongehinderd rond en zijn Joodse en Israëlische identiteit maken hem tot doelwit. En waarover zou de door de UM gecancelde lezing gaan? Over de gevolgen van 7 oktober 2023 voor Joden aan universiteiten en in het publieke domein. De huidige gebeurtenissen leverden Sapir ironisch genoeg het bewijs voor zijn eigen wetenschappelijke betoog. Hij beschrijft een mechanisme dat even eenvoudig als pervers is. Een groep kondigt aan een bijeenkomst te zullen verstoren. De universiteit maakt daar vervolgens een veiligheidsprobleem van. Dat probleem wordt opgelost door niet de intimidatie te stoppen, maar de bijeenkomst te schrappen. De agressor krijgt zijn zin, de bedreigde partij wordt het zwijgen opgelegd en het universiteitsbestuur kan zichzelf feliciteren met ‘het voorkomen van escalatie’. Sapir beschrijft wat hij ‘infrastructureel antisemitisme’ noemt: de manier waarop instituties Jodenhaat door hun eigen procedures laten voortbestaan. Universiteiten behandelen intimidatie en discriminatie inmiddels alsof het conflicten betreft tussen twee gelijkwaardige partijen. Alsof degene die een Joodse spreker wil intimideren en degene die gewoon zijn werk wil doen stiekem allebei een beetje verantwoordelijk zijn voor de ontstane spanningen. Sapir constateert dat Europa uitstekend overweg kan met de herinnering aan de in de Holocaust vermoorde Joden. Die spreken immers niemand meer tegen. Die hebben geen mening, stellen geen politieke eisen en verstoren nergens de hedendaagse morele zelfgenoegzaamheid. Levende Joden, laat staan levende Joden die voor zichzelf opkomen: dáár heeft men aanzienlijk meer moeite mee. En dus zien we hoe antisemitisme nieuwe gedaanten aanneemt. Een hoveniersbedrijf dat vanwege Gaza weigert voor een synagoge te werken. Een tentoonstelling over driehonderd jaar Joods leven in Amersfoort die wordt geschrapt. De Holocaust die wordt omgekeerd door Gaza met een concentratiekamp te vergelijken. En een Joodse academicus die aan zijn eigen universiteit niet meer veilig kan spreken. Sapir benadrukt overigens dat hij het universiteitsbestuur geen antisemitische intenties verwijt. Zijn punt is fundamenteler: bestuurders hoeven helemaal geen antisemieten te zijn om antisemitisme institutioneel mogelijk te maken. Het volstaat wanneer zij intimidatie niet (h)erkennen, daders en slachtoffers gelijkschakelen en de uitsluiting van Joden als een aanvaardbare deugprijs voor de lieve vrede beschouwen. En precies daar ligt wat mij betreft de aanklacht tegen de academische en bestuurlijke elite. Niet dat er opnieuw mensen bestaan die Joden haten. Die zijn helaas nooit weggeweest. Maar dat instellingen die na de Holocaust plechtig beloofden de vrijheid en waardigheid van ieder mens te beschermen opnieuw mechanismen ontwikkelen waarmee Joden uit het openbare leven worden gedrukt: keurige procedures en bestuurlijke voorzichtigheid. Met de onvermijdelijke oproep tot dialoog natuurlijk! En terwijl Nederland de vermoorde Joden blijft herdenken, horen levende Joden opnieuw dat ze beter onzichtbaar kunnen zijn. Maastricht. Nederland in het klein.