Timaş Tarih

Bir insanın kim olduğunu belirleyen şey doğduğu topraklar mı, yoksa geçmesine izin verilen sınırlar mı? okurken aklımı en çok kurcalayan mesele buydu. Çünkü tarih dediğimiz şeyin, kimin nereye gidebildiği ve kimin nerede durdurulduğuyla da yakından ilgisi var. Üstelik insanlık, aradan geçen iki yüz yılı aşkın zamana rağmen bu konuda pek de parlak bir ilerleme kaydedebilmiş değil. Kitap bizi 1790’ların siyasi karmaşasına, Avrupa’nın devrimlerle sarsıldığı, imparatorlukların kendi iktidarlarını korumak için türlü hesaplar yaptığı bir döneme götürüyor. Fakat bu kez tarihe kralların, generallerin ya da devrim kahramanlarının gözünden bakmıyoruz. Merkezde, İngiliz sömürgeciliğinin hayatını altüst ettiği Hintli bir ailenin Avrupa’ya uzanan yolculuğu var. Ahmed’in hikâyesi, yalnızca bir yerden başka bir yere gitmenin hikâyesi değil. Kimliğin gerektiğinde bir sığınak, gerektiğinde bir tehlike, bazen de hayatta kalabilmek için başvurulan bir kurguya dönüşmesinin hikâyesi. Bir yerde yabancı, başka bir yerde soylu, bir başkasında şüpheli olabiliyorsunuz. İnsan aynı insan, değişen yalnızca karşısındaki iktidarın ona biçtiği değer. Ne kadar tanıdık, değil mi? Markovits, arşivlerden çıkardığı tarihsel malzemeyle bireysel bir serüvenin arkasındaki büyük siyasi düzeni görünür kılıyor. Fransız Devrimi’nin idealleri, İngiliz emperyalizminin çıkarları, Osmanlı’nın diplomatik dünyası… Hepsi aynı hikâyede kesişiyor. Üstelik ortaya çıkan tablo, tarihin bize öğretildiği kadar düzenli, tutarlı ve ilkeli olmadığını bir kez daha hatırlatıyor. Özgürlükten söz edenlerin özgürlüğü herkese aynı cömertlikle dağıtmaması, sanırım insanlık tarihinin en istikrarlı ikiyüzlülüklerinden biri. Dünya kocaman, insanlık pek misafirperver değil. Üstelik bunun yeni bir mesele olduğunu söyleyerek kendimizi avutma lüksümüz de yok. Severek okudum, tavsiyemdir.