مهندس آرمان

سال ۱۹۹۵ مردی به نام مک‌آرتور ویلر در آمریکا بدون ماسک از دو بانک سرقت کرد. دوربین‌های مداربسته به‌وضوح چهره‌اش را ثبت کردند و چند ساعت بعد پلیس او را دستگیر کرد. وقتی فیلم دوربین را به او نشان دادند، با تعجب گفت: ولی من آب‌لیمو زده بودم! ویلر می‌دانست که از آب‌لیمو می‌توان به‌عنوان جوهر نامرئی استفاده کرد و واقعاً باور کرده بود اگر آب‌لیمو به صورتش بمالد، چهره‌اش هم برای دوربین نامرئی می‌شود. این ماجرا توجه دو روان‌شناس، دیوید دانینگ و جاستین کروگر، را جلب کرد و آنها را به یک سؤال مهم رساند: آیا ممکن است کسی آن‌قدر درباره موضوعی کم بداند که حتی توانایی تشخیص ناآگاهی خودش را هم نداشته باشد؟ تحقیقات آنها به چیزی منجر شد که امروز به «اثر دانینگ–کروگر» معروف است. ایده اصلی این است که برای تشخیص اینکه در یک موضوع چقدر خوب یا بد هستیم، به بخشی از همان دانشی نیاز داریم که برای انجام درست آن کار لازم است. بنابراین فردی که دانش یا مهارت کمی دارد، ممکن است نه‌تنها اشتباه کند، بلکه به دلیل همان کمبود دانش، نتواند اشتباه خودش را هم تشخیص دهد. به زبان ساده: وقتی خیلی کم می‌دانیم، ممکن است مسئله برایمان بسیار ساده به نظر برسد و با اطمینان زیادی درباره‌اش حرف بزنیم یا تصمیم بگیریم. اما هرچه بیشتر یاد می‌گیریم، تازه متوجه می‌شویم موضوع چقدر پیچیده است، چند متغیر را ندیده‌ایم و چه چیزهای زیادی هنوز نمی‌دانیم. شاید مهم‌ترین درس دانینگ–کروگر همین باشد: ندانستن به‌تنهایی خطرناک نیست؛ خطر واقعی جایی است که آن‌قدر کم می‌دانیم که حتی نمی‌دانیم چه چیزهایی را نمی‌دانیم.