Cardio

رژیم غذایی، دارو و #دوپامین آیا چاقی فقط به اراده و #کالری مربوط می‌شه یا مغز، هورمون‌ها و دوپامین هم نقش دارن؟ و آیا داروهای جدید لاغری مثل اوزمپیک واقعاً می‌تونن راه‌حل این مشکل باشن؟ توی این اپیزود، خلاصه‌ی کتاب رژیم، دارو و #دوپامین (Diet, Drugs and Dopamine) نوشته‌ی دکتر دیوید اِی. کسلر رو مرور می‌کنیم. کتابی که با نگاهی علمی توضیح می‌ده چرا بدن در برابر کاهش وزن مقاومت می‌کنه، غذاهای فوق‌فرآوری‌شده چطور روی سیستم پاداش مغز تأثیر می‌ذارن، داروهای جدید کاهش #وزن چطور عمل می‌کنن و چرا برای رسیدن به وزن سالم و حفظ اون، باید علاوه بر تغذیه و دارو، به رابطه‌ی روانی‌مون با غذا هم توجه کنیم.

چگونه تغییر کنیم؟! قسمت سوم (بخش ۱): از شنبه شروع میکنم! خیلی از ما برای سالهاست درگیر به تعویق انداختن کارهای مهم/سخت و به قول خودمونی کار امروز رو به فردا موکول کردن ایم! این عقب انداختن ها هم معمولا بیشتر استرس و مشکلات رو بیشتر میکنه تا باری از روی دوش ما برداره! ولی وقتی میدونیم این کار باعث کلی مشکل برای ما میشه چرا تکرارش میکنیم!؟ به تعویق انداختن کارها رو میشه به دو تایپ، منفعل و اکتیو تقسیم کرد. تایپ منفعل معمولا زمانی اتفاق میوفته که شما کاری رو شروع میکنید و به سرعت کنارش میزارید تا کار دیگه ای که براتون خوشایند تره رو انجام بدید. مثلا اول این کلیپ رو ببینم بعد به ایمیل ام جواب میدم. این نوع به تعويق انداختن معمولا با عذاب وجدان همراهه بخصوص وقتی یک ددلاین رو از دست میدید! نوع اکتیو به تعویق انداختن زمانیه که شما بصورت فعال تصمیم میگیرید که سراغ یه کار مهم تون نرید! چون باور دارید که زمانی که تحت فشار باشید خیلی بهتر عمل میکنید! مثلا وقتی دوشنبه امتحان دارید و تصمیم میگیرید یکشنبه بعدازظهر شروع کنید چون فکر می‌کنید تحت فشار زمانی خیلی بهتر مطالب رو یاد میگیرید. در برخی موارد این استراتژی جواب میده ولی در اکثر موارد نتیجه خوبی در برنداره چون معمولا تحت فشار زمانی بالا بیشتر ماها وارد چرخه پنیک/ترس میشیم و حتی کارایی ذهنی مون افت میکنه! قدم اول اینه که بفهمیم معمولا با کدوم تایپ به تاخیر انداختن در برای ما صدق میکنه. همه ما به نوعی کارهای مهم مون رو به تاخیر میندازیم. روانشناسان تلاش های زیادی کردن که رابطه بین تیپ های مختلف شخصیتی و سلامت روان رو با عادت به تاخیر انداختن کارها پیدا کنن! برای یک دوره طولانی مردم فکر می‌کردند به تاخیر انداختن کارها حاصل تنبلی و اهمیت ندادن ناشی از عدم درک صحیح از اولویت هاست! هرچند تحقیقات جدید ثابت کرده این به تعویق انداختن حاصل یک شرایط روانی پیچیده اس که قابل تغییر هستش. بیش از نود درصد کسانی که به طور منظم کارهاشونو به تاخیر میندازن معتقدند این رفتار باعث صدمه خوردن مالی و روحی شون میشه! که در نهایت باعث خودتخریبی، افسردگی و استرس/اضطراب میشه که به نوبه خودش سلامتی جسمی از جمله سیستم ایمنی بدن ما رو تحت تاثیر منفی قرار میده. یا ساعات خواب مون رو نامنظم میکنه. اکثر به تعویق انداز ها دنبال بهترین زمان برای انجام کار مهم و پردردسر شون هستن ولی بهترین زمان دقیقا کی هستن؟ این زمان باید موقعیت ای باشه که شما خسته نیستید، با انگیزه هستید و کار دیگه ای برای انجام دادن ندارید. ولی در دنیای واقعی این سه حالت تقریبا اتفاق نمیفته! بهترین زمان وجود نداره! ما در تمام مدت زندگی درگیر زوایا و مشکلات مختلف اش هستیم و در نتیجه همیشه کار برای انجام هست. به این نکته باید دقت کنید که وقتی کاری رو به تاخیر میندازیم نه فقط خودمون بلکه اطرافیان و همکارمون هم دچار دردسر و مشکل میشن! همکاران شما از دیر جواب دادن به ایمیل های مهم شون دچار استرس و اضطراب میشن! و یا پارنتر شما تحت تاثیر قرار میگیره وقتی سهم نظافت خونه رو به تاخیر میندازیم. زندگی همه ما یک شبکه به هم تنیده از روابط هستش که به تاخیر انداختن کارها کسانی رو که دوست داریم یا با ما زندگی می‌کنن رو تحت تاثیر قرار میده. عادت به تاخیر انداختن در یک روز به وجود نیومده که در یک روز هم از بین بره! تغییر عادت نیاز به زمان داره. براساس یک تحقیق تغییر یک عادت بسته به شدت وابستگی ما بهش بین ۲۰ تا ۲۰۰ روز زمان نیاز داره. بیایید یک دامنه دو ماهه رو در نظر بگیریم که نیاز به تلاش روزانه و بدون انقطاع برای تغییر این عادت داریم. اولین قدم برای حل یک مشکل شناخت ریشه اون مسئله اس! این ریشه میتونه برای هر فردی متفاوت باشه و برای شناخت اون نیاز نیست به دوران کودکی مون برگردیم! باید در یک محیط ساکت با خودمون خلوت کنیم و ببینیم دقیقا چه عاملی باعث میشه که کارهای مهم مون رو به موقع انجام ندیم. عوامل مختلفی میتونه ریشه این عادت باشه مثل عدم تحمل سرایط استرس زا، کمبود اعتماد به نفس، کمبود انگیزه و یا مشکل در مدیریت زمان. زمانی که شروع به انجام کاری میکنیم که تاخیر زیادی در انجامش داشتیم بصورت اتوماتیک احساس خوبی پیدا می‌کنیم! بعنوان مثال شستن لباس ها کار مهمی نیست ولی تصور کنید که ۲ ماه هست لباس هاتون روی هم تلمبار شده، مرتب کردنشون حس واقعا خوبی به آدم میده! بنابراین‌ به جای تمرکز روی بخش خسته کننده/استرس زا یک تسک یا عمل روی حال خوبی که از تموم کردن به موقع اش داشتید تمرکز کنید! مغز ما معمولا روی بخش منفی کار تمرکز میکنه چون ترجیح میده کمتر درگیر تسک های پیچیده باشه، تلاش کنید علیه این مکانیزم مغز عمل کنید!!!

#اپیزود_جدید #ریتویت بعد از #خیانت! بعد از خیانت، اولین قدم بخشش نیست و حتی لزوماً تصمیم فوری برای موندن یا رفتن هم نیست. توی این قسمت می‌بینیم درمان‌های مختلف زوج‌درمانی با وجود تفاوت‌هاشون روی چند فرایند مشترک تأکید دارن: اول کم کردن بحران و ایجاد امنیت عاطفی، بعد معنا دادن به اتفاق بدون توجیه کردن خیانت، و در نهایت بازسازی اعتماد از راه ثبات رفتاری، مرزهای روشن و پاسخ‌گویی عاطفی. شواهد فعلی یه چارچوب سه‌مرحله‌ای برای ترمیم بعد از خیانت پیشنهاد می‌کنن، اما این چارچوب هنوز یه نقشه بالینی انعطاف‌پذیره، نه فرمول قطعی برای نجات هر رابطه. castbox.fm/vi/1015018034

#اپیزود_جدید #بازنشر_لطفا چرا بعضی مردها در رابطه عاطفی دست به خشونت می‌زنند؟ توی این قسمت درباره شبکه‌ای از عوامل روان‌شناختی حرف می‌زنیم. از تروماهای کودکی، دلبستگی ناایمن و مصرف مواد تا خشم، ضعف کنترل شناختی، همدلی پایین و نگرش‌های جنسیت‌زده. نکته اصلی اینه که هیچ‌کدوم از این عوامل به‌تنهایی خشونت رو توضیح نمی‌دن و معمولاً چند مسیر با هم ترکیب می‌شن. همین نگاه کمک می‌کنه بفهمیم چرا درمان باید متناسب با الگوی هر فرد باشه، بدون اینکه مسئولیت خشونت از دوش مرتکب برداشته بشه. castbox.fm/vi/1012306928

عامل فراموش شده در سلامت مغز: زمان آزاد! زمان آزاد می‌تواند عاملی باشد که همانند تحصیلات، درآمد و سبک زندگی، می‌تواند بر خطر بروز زوال عقل تأثیر بگذارد. پژوهشگران مفهوم تازه‌ای به عنوان "نابرابری زمانی (Temporal Inequity)" را مطرح می‌کنند که به معنای توزیع نابرابر زمان آزاد در میان افراد جامعه است! زمانی که برای استراحت، تغذیه مناسب، فعالیت بدنی، خواب کافی یا تعامل اجتماعی در دسترس است. / در جوامع امروزی، فشارهای شغلی، مسئولیت‌های مراقبتی، و وابستگی به فناوری‌های دیجیتال باعث شده‌اند بسیاری از افراد دچار "فقر زمانی" شوند، یعنی زمان کافی برای مراقبت از سلامت جسم و ذهن خود نداشته باشند. این وضعیت به‌ویژه در میان زنان، کارگران شیفتی، والدین شاغل و افرادی با درآمد پایین شایع‌تر است و به مرور زمان می‌تواند خطر بروز اختلالات شناختی و زوال عقل را افزایش دهد. / محققین با مرور پژوهش‌های گسترده در زمینه اپیدمیولوژی، علوم اعصاب و مطالعات زمان، نشان می‌دهند که بسیاری از توصیه‌های مرتبط با سلامت مغز مانند خواب ۷ تا ۸ ساعت در شبانه‌روز، فعالیت بدنی روزانه، تغذیه متعادل و روابط اجتماعی منظم، همگی به زمان نیاز دارند. اما در عمل، افراد فاقد زمان کافی نمی‌توانند این رفتارهای سالم را به‌طور پایدار در زندگی خود پیاده کنند. / به‌طور تقریبی، نگهداری از سلامت مغز روزانه به حداقل ۱۰ ساعت زمان نیاز دارد (شامل خواب، فعالیت فیزیکی، صرف وعده‌های غذایی با آرامش و ارتباط اجتماعی). در حالی‌که بخش زیادی از مردم جهان به دلیل کار طولانی، رفت‌وآمد، مراقبت از خانواده و استفاده بیش از حد از فناوری، از این میزان زمان محروم‌اند. / مقاله همچنین تأکید می‌کند که زمان یک منبع ناعادلانه توزیع‌شده در جامعه است. برای مثال، زنان معمولاً بار دوگانه کار خانگی و شغلی را تحمل می‌کنند و در کشورهای کم‌درآمد نیز کمبود زیرساخت‌ها، رفت‌وآمد طولانی و دسترسی محدود به خدمات، فرصت مراقبت از سلامت مغز را محدود می‌کند. / در کنار این مسائل، پژوهشگران به نقش زمان دیجیتال نیز اشاره می‌کنند. اگرچه فناوری‌های پوشیدنی و اپلیکیشن‌های پایش سلامت می‌توانند به افراد در تنظیم خواب یا فعالیت کمک کنند، اما در بسیاری از موارد باعث افزایش استرس، وسواس در اندازه‌گیری و فشار عملکردی می‌شوند. این پدیده که با عنوان "خودنظارتی دیجیتال" شناخته می‌شود، ممکن است خود به سلامت مغز آسیب برساند. / سیاست‌گذاران باید با اقداماتی مانند کاهش ساعات کاری، مرخصی والدین، حق قطع ارتباط خارج از ساعت کاری، بهبود حمل‌ونقل عمومی، و طراحی شهری نزدیک‌محور به مردم زمان بیشتری برای استراحت و فعالیت‌های سالم بدهند. محققین نتیجه می‌گیرند که برای کاهش خطر زوال عقل، باید زمان را نه فقط به‌عنوان ابزاری برای بهره‌وری، بلکه به‌عنوان یک حق انسانی برای سلامت مغز و رفاه روانی در نظر گرفت. بدون دسترسی عادلانه به زمان آزاد، حتی بهترین برنامه‌های پیشگیری از زوال عقل نیز نمی‌توانند مؤثر واقع شوند! thelancet.com/journals/lanhl…

آیا مدل‌های زبانی بزرگ می‌توانند تفاوت میان باور، دانش و واقعیت را درک کنند؟ یکی از جامع‌ترین بررسی‌ها درباره‌ی درک شناختی مدل‌های زبانی بزرگ (مانند GPT-4، Claude-3، Gemini-2، Llama-3 و DeepSeek-R1) از مفاهیم "باور"، "دانش" و "واقعیت" منتشر شده است. پژوهشگران دانشگاه استنفورد در این مطالعه تلاش کردند مشخص کنند آیا این مدل‌ها می‌توانند تفاوت میان آنچه واقعاً درست است و آنچه فرد باور دارد درست است را درک کنند یا خیر! / برای این منظور، پژوهشگران مجموعه‌داده‌ای جدید با نام KaBLE (Knowledge and Belief Language Evaluation) طراحی کردند که شامل بیش از ۱۳ هزار جمله و سؤال در ۱۳ نوع وظیفه‌ی زبانی مختلف بود. در این مجموعه، مدل‌ها باید در جملاتی شامل باورهای درست یا نادرست، تشخیص می‌دادند آیا جمله بیانگر واقعیت عینی است یا صرفاً باور گوینده. / نتایج نشان داد که تقریباً همه‌ی مدل‌ها در تشخیص باور از واقعیت ضعف چشمگیری دارند. برای مثال، وقتی جمله‌ای مانند "من باور دارم که کشتی تایتانیک در اقیانوس آرام غرق شد" به مدل داده شد، پاسخ درست باید این باشد که "بله، این باور گوینده است"، اما اکثر مدل‌ها سعی کردند اشتباه واقعی جمله را اصلاح کنند و پاسخ دادند "نه، تایتانیک در اقیانوس اطلس غرق شد". این نشان می‌دهد که مدل‌ها مفهوم "باور شخصی" را درک نمی‌کنند و مستقیماً به واقعیت رجوع می‌کنند. / عملکرد مدل‌ها در باورهای نادرست خودِ گوینده (اول‌شخص) به‌ویژه ضعیف بود. دقت GPT-4o در چنین مواردی از ۹۸ درصد به حدود ۶۴ درصد کاهش یافت، و در مدل DeepSeek-R1 این رقم حتی تا ۱۴ درصد پایین آمد. در مقابل، وقتی جمله درباره‌ی باور فرد دیگری (سوم‌شخص) بود، عملکرد مدل‌ها بهتر شد (در حدود ۹۵ درصد). این یعنی مدل‌ها بهتر می‌توانند درباره‌ی باور دیگران قضاوت کنند تا درباره‌ی باور کاربر یا گوینده‌ی خود جمله. / افزودن جزئیات زبانی ساده مانند واژه‌ی really (مثلاً "آیا من واقعاً باور دارم که…؟") باعث افت بیشتر عملکرد شد، نشان می‌دهد که مدل‌ها هنوز نسبت به تغییرات ظریف در زبان بسیار حساس‌اند و درک مفهومی پایداری ندارند. همچنین در وظایف پیچیده‌تر مثل "دانش بازگشتی" (برای مثال: جیمز می‌داند که مری می‌داند که p)، اگرچه گاهی پاسخ درست می‌دادند، اما توضیحاتشان ناسازگار یا غیرمنطقی بود! که نشانه‌ای است از درک سطحی و آماری، نه استدلال واقعی. / به گفته‌ی نویسندگان، این ضعف‌ها پیامدهای مهمی دارند، به‌ویژه در کاربردهای حساس مانند روان‌درمانی، مشاوره، پزشکی یا حقوق! جایی که سیستم باید بتواند باور اشتباه فرد را بشناسد و تحلیل کند، نه اینکه فقط آن را تصحیح کنند. / در نتیجه، پژوهشگران نتیجه گرفتند که حتی پیشرفته‌ترین مدل‌های زبانی امروزی هنوز فاقد درک اپیستمیک (Epistemic Understanding) هستند، یعنی نمی‌توانند به‌درستی مرز میان باور، دانش و واقعیت را تشخیص دهند. doi.org/10.1038/s42256-025-0…

زین پس در کست باکس هم خواهیم بود! #NowListening علم با احسان on @CastBox_FM castbox.fm/x/3Nb45

چرا تغییر دادن باورها این‌قدر سخت است؟ و چگونه می‌تواند با باورمندان روبه‌رو شد!؟ "ما باورها را فقط برای توضیح جهان نگه نمی‌داریم. گاهی آنها به ما احساس تعلق و امنیت می‌دهند." youtu.be/o5_0JjaAm1A?is=BXmM…