Najbardziej bulwersujące nie jest nawet to, że Maciej Berek został wybrany do TK mimo poważnych zastrzeżeń dotyczących spełnienia ustawowych wymogów. Najbardziej bulwersująca jest sugestia, że posłowie koalicji rządzącej mieli pełną świadomość tych zastrzeżeń, a mimo to zagłosowali za jego wyborem. Czyżby polityczne polecenie Donalda Tuska i obawa o utratę stanowisk okazały się ważniejsze niż ustawa i Konstytucja? Jeżeli parlamentarzyści świadomie głosowali za kandydaturą osoby niespełniającej wymogów ustawowych, to nie mamy do czynienia z pomyłką, lecz z problemem świadomego naruszenia prawa. A wtedy pytanie dotyczy już nie tylko Berka, ale również odpowiedzialności tych, którzy umożliwili jego wybór. Sprawę dodatkowo komplikuje fakt, że marszałek Sejmu miał próbować przyjąć od niego ślubowanie, mimo poważnych wątpliwości co do legalności jego wyboru. Jeżeli te zarzuty się potwierdzą, oznaczałoby to próbę nadania pozorów legalności procedurze obciążonej istotnymi zastrzeżeniami prawnymi

Panowie sędziowie, spór kompetencyjny nie znika tylko dlatego, że ogłosiliście go pozornym. Prawo nie działa na zasadzie deklaracji zainteresowanych. Po pierwsze, art. 194 ust. 1 Konstytucji przyznaje Sejmowi kompetencję do wyboru sędziego TK, ale nie do samodzielnego określania sposobu objęcia przez niego obowiązków orzeczniczych. Po drugie, art. 4 ust. 1 ustawy o statusie sędziów TK jednoznacznie wymaga złożenia ślubowania wobec Prezydenta RP, a art. 5 wiąże ze złożeniem ślubowania nawiązanie stosunku służbowego i podjęcie obowiązków. Proszę wskazać przepis, który upoważnia Marszałka Sejmu do organizowania czynności zastępujących ustawową procedurę ślubowania. Nie polityczną interpretację ani opinię, lecz konkretną normę prawną. Po trzecie, autorzy oświadczenia sami przyznają, że Prezydent nie uznał czynności z 9 kwietnia za skuteczne ślubowanie. Jednocześnie twierdzą, że ślubowanie zostało prawidłowo złożone. A więc istnieje rzeczywista rozbieżność dotycząca skutków prawnych czynności związanych z wykonywaniem kompetencji organów konstytucyjnych. Czy rozbieżność ta spełnia przesłanki sporu kompetencyjnego z art. 85 ustawy o organizacji i trybie postępowania przed TK, powinien rozstrzygnąć Trybunał, a nie osoby bezpośrednio zainteresowane wynikiem sprawy. Po czwarte, argument, że skoro część sędziów wykonuje obowiązki, pozostali również muszą zostać dopuszczeni, jest prawniczo absurdalny. Skuteczność ślubowania ocenia się indywidualnie, a nie przez głosowanie większości. I wreszcie rzecz najważniejsza: art. 7 Konstytucji nie pozwala organom państwa zastępować ustawowych procedur własnymi konstrukcjami prawnymi, nawet jeżeli uznają je za politycznie konieczne. Można dyskutować, czy Prezydent prawidłowo wykonuje swój obowiązek odebrania ślubowania. Nie można jednak z tego automatycznie wyprowadzać kompetencji Sejmu do zastąpienia ustawowego trybu innym. Największy paradoks tego oświadczenia? Osoby, których status prawny jest przedmiotem sporu, same ogłaszają, że spór nie istnieje, a następnie oczekują uznania tej deklaracji za rozstrzygającą. To nie jest rozstrzyganie sporu prawnego. To próba zastąpienia rozstrzygnięcia własnym stanowiskiem.

Panie Profesorze, „myślę, że tak” nie jest podstawą prawną do przejmowania kompetencji prezesa Trybunału. Art. 7 ust. 2 ustawy o organizacji i trybie postępowania przed TK powierza zwoływanie Zgromadzenia Ogólnego prezesowi. Wyjątek dotyczący procedury przedstawiania kandydatów na prezesa określa art. 11. Nie ustanawia on swobody „samozwoływania” posiedzeń budżetowych. Ustawa przewiduje również zastępstwo. Art. 12 ust. 4 pozwala zastąpić prezesa przez sędziego o najdłuższym stażu, obliczanym według ustawowych zasad, w przypadku niemożności upoważnienia wiceprezesa lub innego sędziego. Trzeba jednak wykazać, że właśnie taka sytuacja zachodzi. W mojej ocenie samego niezwoływania posiedzenia nie można automatycznie utożsamiać z niemożnością udzielenia upoważnienia. Najdłuższy staż nie daje bezwarunkowego prawa do przejęcia kompetencji prezesa. Pozostaje jeszcze art. 8: wymogi dotyczące większości, kworum i obecności prezesa, z uwzględnieniem ustawowych wyjątków oraz reguł zastępstwa. Znalezienie sali i zebranie grupy sędziów nie przesądza o skuteczności podejmowanych uchwał. Konieczność zapewnienia budżetu zasługuje na poważne potraktowanie. Nie stanowi jednak samodzielnego źródła kompetencji. Art. 7 Konstytucji wymaga działania na podstawie i w granicach prawa, a art. 197 powierza ustawie określenie organizacji Trybunału. Nawet zarzut bezprawnej bezczynności wymaga wskazania prawnie dopuszczalnego sposobu jej przezwyciężenia. Najbardziej uderza jednak pytanie profesora, czy sędziowie „przejdą na tę stronę”. Takie sformułowanie sprowadza spór o funkcjonowanie sądu konstytucyjnego do przeciągania sędziów między obozami. Tymczasem art. 195 Konstytucji gwarantuje ich niezawisłość i podległość wyłącznie Konstytucji. Ocena prawna powinna rozstrzygać, kto ma rację, niezależnie od tego, kto kogo wybrał. Od byłego prezesa TK oczekiwałbym wskazania przepisu, wykazania przesłanek jego zastosowania i obrony niezawisłości sędziów. Samo przekonanie, że cel jest słuszny, nie wystarcza.

Kto i na jakiej podstawie potwierdził, że Maciej Berek spełniał wymogi wyboru do Trybunału Konstytucyjnego? Dokumenty wymagają konkretnych odpowiedzi, a odpowiedzialność za tę procedurę obejmuje również osoby kierujące pracami Sejmu. Andrzej Filipowicz @padrinio wystąpił w trybie dostępu do informacji publicznej o dokumenty, którymi dysponowały Kancelaria Sejmu oraz Komisja Sprawiedliwości i Praw Człowieka podczas rozpatrywania kandydatury Berka. Według jego relacji otrzymana odpowiedź nie wymienia dokumentów samorządu radcowskiego potwierdzających uprawnienia i okresy wykonywania zawodu przez kandydata. Powstaje pytanie: jak udokumentowano sprawdzenie ustawowych przesłanek? Już samo zgłoszenie zawiera rozbieżność. W druku sejmowym nr 3006 z 14 sierpnia 2026 r. napisano, że Berek wykonuje zawód radcy prawnego od 2001 roku, a w uzasadnieniu — że czynnie wykonuje go od 25 lat. Wskazano również, że w latach 2022–2023 prowadził kancelarię, natomiast w pozostałym okresie wykonywał zawód na podstawie umów cywilnoprawnych. Tymczasem zaświadczenie OIRP w Warszawie z 3 września 2026 r. podaje, że na listę radców prawnych został wpisany 26 czerwca 2002 r., a uprawnienia uzyskał po ślubowaniu 25 września 2002 r. Informacja o wykonywaniu zawodu już od 2001 r. wymaga zatem wyjaśnienia. Zaświadczenie potwierdza ponadto zgłoszenie w ewidencji wykonywania zawodu w dwóch okresach: od 1 stycznia 2006 r. do 31 lipca 2009 r. oraz od 1 sierpnia 2012 r. do dnia jego wystawienia. Nie zawiera jednak wykazu umów ani informacji pozwalających ustalić, na jakiej podstawie i dla jakich podmiotów świadczono pomoc prawną. Wątpliwości sygnalizowano wcześniej, m.in. w pytaniach Patryka Słowika. Podczas posiedzenia komisji 3 września Paweł Jabłoński przedstawiał odpowiedzi instytucji zatrudniających Berka. Kandydat odpowiadał, że jego status i okres wykonywania zawodu można sprawdzić w rejestrze samorządu radcowskiego. Zaświadczenie opublikował po posiedzeniu komisji, ale jeszcze przed wyborem przez Sejm 4 września. Co wynika z odpowiedzi urzędów? Kancelaria Senatu wskazała, że żadne z zajmowanych przez Berka stanowisk nie było stanowiskiem radcy prawnego w rozumieniu ustawy. Nie udzielano mu pełnomocnictw procesowych, a w latach 1997–2026 nie zawierano z nim umów cywilnoprawnych. Biuro Rzecznika Praw Obywatelskich poinformowało, że Berek nie świadczył na jego rzecz pomocy prawnej jako radca prawny, nie był zatrudniony na takim stanowisku i nie zawierano z nim umów cywilnoprawnych. Najwyższa Izba Kontroli przedstawiła bardziej złożony obraz. Berek zajmował m.in. stanowisko doradcy prawnego. Izba wskazała, że zatrudnienie mianowanego kontrolera na stanowisku radcy prawnego nie było możliwe, ale równocześnie opisała obowiązki zbieżne z zadaniami radców: sporządzanie opinii, opiniowanie projektów aktów prawnych oraz reprezentowanie NIK. Tego fragmentu nie wolno pomijać. Spór dotyczy prawnej kwalifikacji tej pracy jako wykonywania zawodu radcy prawnego. Andrzej Filipowicz @padrinio przywołuje stanowisko OBSiL KRRP z 22 sierpnia 2019 r. Wynika z niego, że praca na urzędniczym stanowisku „nieradcowskim”, nawet obejmującym zadania prawne, nie stanowi wykonywania zawodu radcy prawnego w ramach tego zatrudnienia. Jednocześnie możliwe jest świadczenie pomocy prawnej innym podmiotom w odpowiedniej formie. Dlatego trzeba zbadać deklarowane umowy cywilnoprawne, ich przedmiot i okres obowiązywania. Same nazwy stanowisk ani sam wpis w ewidencji nie wyjaśniają wszystkich wątpliwości. Ma to zasadnicze znaczenie: w powoływanej w tej sprawie ścieżce kwalifikacyjnej wymagane jest co najmniej dziesięć lat wykonywania zawodu. Sam doktorat i działalność dydaktyczna nie zapewniają zwolnienia z wymogu stażowego przewidzianego dla określonych kandydatów z habilitacją lub tytułem profesora. Według zestawienia Andrzeja Filipowicza @padrinio , przy zaliczeniu również dwóch okresów pracy jako doradca prawny w NIK, staż wynosi 1345 dni — około 3 lat i 8 miesięcy. Po ich odjęciu autor wskazuje 387 dni związanych z prowadzeniem kancelarii. To wynik jego analizy dostępnych materiałów i przyjętej kwalifikacji poszczególnych okresów, a nie prawomocne rozstrzygnięcie o niespełnieniu wymogów. Tym bardziej potrzebna jest udokumentowana odpowiedź Sejmu. Sprawa wymaga także zbadania odpowiedzialności osób kierujących Sejmem, pracami komisji oraz urzędników, którym powierzono weryfikację kandydatury. Jeżeli świadomie nie dopełnili konkretnych obowiązków, działając na szkodę interesu publicznego, powinni ponieść odpowiedzialność na podstawie art. 231 § 1 k.k. Także nieumyślne niedopełnienie obowiązków może stanowić przestępstwo — art. 231 § 3 k.k. wymaga wówczas wyrządzenia istotnej szkody. Nazwanie uchybień „niedopatrzeniem” nie zamyka więc sprawy. Należy ustalić indywidualnie: kto miał obowiązek sprawdzić kwalifikacje, jakie dokumenty zbadał, które okresy zaliczono do stażu i jak odniesiono się do zgłoszonych rozbieżności. Odpowiedzialność karna wymaga wykazania naruszonego obowiązku, winy i pozostałych przesłanek przestępstwa. Przy wyborze sędziego Trybunału Konstytucyjnego obywatele mają prawo oczekiwać sprawdzalnych dokumentów i jasnego wskazania, kto odpowiadał za rzetelność procedury.