RagIp DURAN

TÜRK DEVLETİ İLE ABDULLAH ÖCALAN ARASINDAKİ STRATEJİK İŞBİRLİĞİ ÜZERİNE DÜŞÜNCELER Bu yazının temel tezleri şunlardır: 🔸Türk devleti, Abdullah Öcalan'ın 1999 yılında yakalanmasından itibaren PKK'yi tamamen ortadan kaldırmayı amaçlamadı. Aksine, Öcalan'ın örgüt üzerindeki otoritesini kullanarak PKK'nin siyasi ve askerî kapasitesini kendi iç ve dış politika hedeflerinin hizmetine soktu. 🔸Bu stratejinin nihai amacı yalnızca PKK'nin kontrol edilmesi değildi. Daha kapsamlı hedef, Kürtlerin dört parça Kürdistan'da bağımsız bir siyasi irade geliştirmelerini, ulusal egemenlik ve devlet kurma hedefi etrafında örgütlenmelerini engellemekti. 🔸Bu amaç doğrultusunda Öcalan'ın örgüt üzerindeki otoritesi, Türk devletinin doğrudan yapamayacağı işleri gerçekleştirmesini sağlayan dolaylı bir kontrol mekanizmasına dönüştürüldü. 🔸Dolayısıyla 1999-2025 arasında PKK'nin neden ortadan kaldırılmadığı sorusunun cevabı, devletin bunu başaramamasında değil, örgütün varlığından stratejik olarak yararlanmayı tercih etmesinde aranmalıdır. Öcalan'ın 1999'da İmralı'da Türk devletine yaptığı tarihsel teklif Abdullah Öcalan, 1999'da İmralı'da kendisi ile yapılan sohbetler sırasında Türk devletine kapsamlı bir işbirliği teklifinde bulundu. Kendisinin kontrol ettiği milyonlarca insanın siyasi ve örgütsel gücünü Türkiye'nin hizmetine sunabileceğini, bu güçle Türkiye'nin yalnızca Kürt sorununu değil, Ortadoğu ve Kafkasya'daki güç dengelerini de kendi lehine değiştirebileceğini anlattı. Öcalan'ın teklifinin özü basitti: Devlet kendisine gerekli çalışma imkânlarını sağlayacak, o da örgütsel ve toplumsal etkisini Türkiye'nin bölgesel stratejisinin hizmetine sunacaktı. Bu teklif, PKK'yi silahsızlandırma veya çatışmayı sona erdirme önerisi de içeriyordu ancak Öcalan esasen devletin doğrudan gerçekleştiremeyeceği ilegal faaliyetleri kendi örgütsel ağı aracılığıyla gerçekleştirebileceğini söylüyordu. Bu nedenle 1999 yılı, Öcalan’ın PKK aracılığıyla sahip olduğu siyasi ve askerî gücü, Türk devletinin bölgesel stratejik hedefleri doğrultusunda kullanılmak üzere doğrudan devletin kontrolüne verdiği tarih olarak değerlendirilmelidir. 2004-2005 ve 2015: Silahlı mücadele neden sürdürüldü? Öcalan, 1999 İmralı sohbetlerinde kendisine altı ay verilmesi halinde PKK sorununu çözebileceğini ifade etmişti. Ancak PKK kendisini 2025'te feshetmesine rağmen hala silahlı varlığını sürdürüyor. Neden 6 ayda bitirilecek PKK 2026’e kadar varlığını sürdürüyor: Burada Öcalan’ın kendisinden istenirse bu işi 6 ayda halledeceğini söylemesi önemlidir. Öcalan ne isterseniz onu seve seve yapmaya hazırım havasındadır. Yeter ki yaşamama izin verin. PKK’nin bitirilmesini istemeyen tarafın kesinlikle Türk devleti olduğu anlaşılıyor. Hasan Atilla Uğur bu sohbetlerde “Söyle bakalım, bizim için ne yapabilirsin, hele bakalım” şeklinde bir tavır sergilerken Abdullah Öcalan ise adeta bir iş mülakatındaymış gibi davranarak, elindeki gücün ne kadar büyük olduğunu ve bu gücü nasıl kullanabileceğini, Türkiye’yi nasıl bir bölge ve dünya gücü haline getirebilecğinini yorulmak bilmeden anlatmaya çalışıyor. Gerçekte Öcalan’dan ne istendiğini ancak daha sonra PKK’nin attığı adımlardan anlıyoruz. Bilindiği gibi 2004-2005 döneminde ateşkesin sona erdirilmesi ve silahlı mücadelenin yeniden başlatılması, bu mekanizmanın uygulamalarından biriydi. Öcalan'ın avukatı Mahmut Şakar aracılığıyla Kandil'e ulaştırılan savaş kararı, örgütün silahlı faaliyetlerinin yeniden başlamasını sağladı. 2015 hendek savaşları da aynı stratejik mekanizmanın başka bir aşamasıydı. Sırrı Süreyya Önder aracılığıyla iletilen kararlar sonucunda başlayan çatışmalar, Kürdistan’ın kuzeyindeki birçok şehirde ağır yıkıma, büyük insan kayıplarına ve kitlesel yerinden edilmelere yol açtı. Bu iki dönem arasındaki ortak özellik, silahlı mücadelenin Kürtlerin ulusal siyasi hedeflerine ulaşmasını geriletmesi ve örgüte planlı bir yenilginin yaşatılmasıydı. Buradaki temel nedensel ilişki şudur: PKK'nin silahlı varlığının Türk devletinin kontrolünde kullanılması, Türk devletinin Kürt toplumunu askerî, siyasi ve psikolojik bakımdan yıpratmasına imkân sağladı. Örgütün yaşadığı yenilgiler yalnızca askerî sonuçlar doğurmadı. Kürt toplumunun önemli kesimlerinde bağımsızlık ve devlet kurma hedefinin gerçekleştirilebilir olduğuna ilişkin inancı da bitirme noktasına getirdi. Asıl hedef: Öğrenilmiş çaresizlik ve ulusal bağımsızlık fikrinin geriletilmesi 1999 sonrasında izlenen stratejinin en önemli sonuçlarından biri, Kürt toplumunda öğrenilmiş çaresizlik olarak tanımlanabilecek bir siyasi ve psikolojik ortamın oluşturulmasıydı. PKK'nin sürekli yeni mücadeleler başlatması, bu mücadelelerin ağır yenilgilerle sonuçlanması ve her yenilginin ardından Öcalan'ın yeni bir ideolojik paradigma ortaya koyması, örgütün toplumsal tabanını giderek değişen koşullara uyum göstermeye zorlayarak ikna etti. Bağımsız Kürdistan hedefinin yerini önce demokratik cumhuriyet, ardından demokratik konfederalizm ve nihayet demokratik entegrasyon aldı. Bu değişimlerin ortak yönü, Kürtlerin bağımsız devlet kurma hedefinin giderek siyasi gündemin dışına çıkarılmasıydı. Böylece yalnızca PKK'nin başlangıçtaki bağımsızlık hedefi terk edilmedi; Kürt toplumunun bağımsızlıkçı siyasi alternatifler geliştirme kapasitesi de zayıflatıldı. 2025 yılında Türk devleti neden PKK'nin tasfiyesini gündeme getirdi? Burada görünürde önemli bir çelişki bulunmaktadır. Türk devleti 1999'dan itibaren PKK'nin kontrollü biçimde varlığını sürdürmesini tercih etmişse, neden 2025 yılında Öcalan'dan örgütün feshedilmesini istedi? Bu sorunun cevabı, Ortadoğu'da değişen güç dengelerinde yatmaktadır. İsrail'in bölgedeki askerî ve siyasi girişimleri, ABD'nin Kürt güçleriyle geliştirdiği ilişkiler ve Suriye'deki gelişmeler, PKK bağlantılı yapıların Türkiye'nin denetiminden uzaklaşabilecekleri yeni bir stratejik ortam yarattı. Bu koşullarda PKK'nin veya onun bölgesel uzantılarının ABD ve İsrail ile Türkiye'nin hedeflerine aykırı bağımsız ilişkiler geliştirmesi ihtimali ortaya çıktı. Bu durum, hem Türk devleti hem de Abdullah Öcalan açısından ciddi bir tehlikeydi. Türk devleti bakımından tehlike, uzun yıllar boyunca kendi amaçları için kullanılabilen bir örgütsel kapasitenin başka güçlerin etkisine girmesiydi. Öcalan bakımından ise tehlike daha kişiseldi: PKK'nin kendi otoritesinden bağımsız hareket etmeye başlaması, onun örgüt üzerindeki belirleyici konumunu sona erdirebilirdi. Böylece devlet ile Öcalan'ın çıkarları bir kez daha örtüştü. PKK'nin belirli yapılarının tasfiye edilmesi, bu yapıların bağımsız bir uluslararası ittifaka yönelmesini engellemenin aracı haline geldi. Rojava: Stratejinin bölgesel uygulaması 2025'te başlatılan tasfiye sürecinin en önemli hedeflerinden biri, Kürdistan'ın batısı Rojava'da ortaya çıkan Kürt siyasi ve askerî özerkliğinin sona erdirilmesiydi. Öcalan'ın bütün PKK bağlantılı yapıların silahsızlandırılmasına yönelik çağrısının esas amacı, Rojava'daki Kürt askeri güçlerin ve siyasi özerkliğin tasfiyesiydi. Bu çizgi doğrultusunda Rojava'daki bağımsız askerî yapılanma tasfiye edildi ve Suriye devletine entegrasyon süreci gerçekleştirildi. Bu sonucun, Türk devletinin Suriye'de bağımsız bir Kürt siyasi ve askerî gücünün ortaya çıkmasını önleme hedefiyle örtüştüğünü belirtmeye bile gerek yok sanırım. İran ve Güney Kürdistan: PKK tasfiyesi neden sürüncemede bırakılıyor. Süreç tıkanıklığının esas nedeni. PKK'nin tamamen ortadan kaldırılması, Türk devletinin bölgesel stratejisi açısından henüz uygun değildir. Çünkü Suriye'deki hedeflerin ardından İran ve Güney Kürdistan meseleleri varlığını sürdürmektedir. İran'da PJAK, Öcalan'ın ideolojik ve örgütsel etkisi altındaki önemli bir yapıdır. İran'daki siyasi gelişmelerin Kürtler için bağımsızlık, federasyon veya başka bir ulusal statü ihtimali yaratması, Türkiye'nin bölgesel hesaplarını doğrudan ilgilendirmektedir. Bu nedenle Türkiye, İran'daki siyasi durum açıklığa kavuşmadan PJAK üzerindeki Öcalan etkisinin ve ilgili örgütsel kapasitenin bütünüyle ortadan kalkmasını istememektedir. Benzer bir durum Güney Kürdistan için de geçerlidir. Irak Kürdistan Bölgesi'nin federal statüsü, Kürtlerin ulusal siyasi haklarının somut bir kurumsal örneğini oluşturmaktadır. Türk devletinin uzun vadeli stratejisinde bu statünün zayıflatılması veya ortadan kaldırılması hedefi bulunmaktadır. PKK'nin Güney Kürdistan'daki askerî ve siyasi varlığı, gerektiğinde bu amaç doğrultusunda kullanılabilecek bir araçtır. Dolayısıyla tasfiye sürecinin gerçek sınırı, PKK'nin silahlarının varlığı değil, Türk devletinin bölgesel ihtiyaçlarıdır. DEM Parti: Öcalan'ın kararlarının parlamentodaki uygulayıcısı Bu mekanizmanın yalnızca silahlı örgüt üzerinden işlemediğini görmek gerekir. DEM Parti de Öcalan'ın siyasi otoritesi altında hareket eden bir yapıdır. Partinin eş genel başkanlarının, milletvekillerinin ve belediye başkanlarının siyasi konumlarını korumaları, Öcalan'ın temel stratejik kararlarına bağlı kalmalarına dayanır. Bu nedenle DEM Parti yöneticilerinin davranışlarını, birbirinden bağımsız siyasetçilerin kişisel tercihleri olarak değerlendirmek yanıltıcı olur. Öcalan'ın belirlediği çizgi örgüt açısından bağlayıcıdır. Bu çizgiye karşı çıkan bir siyasetçinin parti içerisinde konumunu koruması mümkün değildir. Böyle bir yapı içerisinde milletvekilleri ve parti yöneticileri, Öcalan'ın siyasi kararlarını parlamentoya, yerel yönetimlere ve seçmenlere taşıyan aktörler haline gelmektedir. Bu mekanizma aynı zamanda Türk devletinin Öcalan üzerinden yalnızca PKK'nin askerî kararlarını değil, Kürt siyasi temsilinin önemli bir bölümünü de dolaylı olarak etkileyebilmesini sağlamaktadır. Devletin belirlediği hukuki çerçevenin kabulü Kısa bir süre önce kabul edilen Milli Dayanışma ve Toplumsal Bütünleşmenin Güçlendirilmesine Dair Kanun, bu siyasi ilişkinin nasıl işlediğini gösteren somut bir örnektir. DEM Partili milletvekilleri, PKK/KCK'yi açıkça terör örgütü olarak tanımlayan bir metne imza attılar. Aynı zamanda örgütün fiilen sona erdiğinin tespitini ve bunun hukuki sonuçlarının işletilmesini Milli Güvenlik Kurulu kararına bağlayan düzenlemeyi de kabul ettiler. Meral Danış Beştaş bu metnin imzacıları arasındaydı. Daha sonra Meral Danış Beştaş'ın MGK şartını eleştirmesi ve sürecin geciktirildiğini ileri sürmesi, imzaladığı kanunla kamuoyuna sunduğu siyasi tutum arasındaki çelişkiyi ortaya çıkardı. Bu olayın önemi yalnızca bir siyasetçinin tutarsız davranması değildir. Esas mesele, DEM Parti yöneticilerinin devletin belirlediği hukuki koşulları kabul ederken, sonradan bu koşulların uygulanmasından doğan gecikmeleri eleştiren bir siyasi konuma geçmeleridir. Böylece hem Öcalan'ın stratejik çizgisine bağlılıklarını sürdürmekte hem de seçmenlere hükümetle mücadele ettikleri görüntüsünü sunmaktadırlar. Süreç neden tıkanıyor? Gerçek uyuşmazlık mı, planlı gecikme mi? 2025'ten itibaren yürütülen tasfiye sürecinin görünüşte sürekli tıkanması, devlet ile Öcalan arasındaki stratejik işbirliği dikkate alındığında farklı bir anlam kazanmaktadır. Bu yazıda, söz konusu tıkanmaların rastlantısal veya yalnızca taraflar arasındaki gerçek anlaşmazlıkların sonucu olmadığıdır. Tıkanma, tasfiye sürecinin hızını ve kapsamını kontrol etmenin bir yöntemidir. Öcalan örgüte gerekli talimatları vermekte, DEM Parti yönetimi bu kararları uygulamakta, Türk devleti ise sürecin hukuki ve kurumsal sonuçlarını kendi tercih ettiği zamanlamaya bağlamaktadır. DEM Parti yöneticilerinin hükümeti eleştirmesi, bu mekanizmanın işleyişini değiştirmemektedir. Çünkü belirleyici olan siyasi açıklamalar değil, alınan kararlar ve ortaya çıkan sonuçlardır. Bu modelde kamuoyuna yansıyan uyuşmazlık, temel stratejik mutabakatı ortadan kaldırmaz. Tam tersine, sürecin gerektiği kadar uzatılmasına siyasi bir açıklama sağlar. Nihai hedef PKK sonrasında bağımsızlıkçı bir Kürt hareketinin ortaya çıkmasını önlemek Devletin Öcalan üzerinden yürüttüğü stratejinin yalnızca PKK'nin tasfiyesiyle sınırlı olduğunu düşünmek, sürecin asıl hedefini gözden kaçırmak olur. PKK'nin sona ermesi, Türk devletinin Kürt meselesi bakımından karşılaşabileceği daha kapsamlı bir sorunu gündeme getirmektedir. Bu sorun, PKK sonrası dönemde Kürtlerin ulusal bağımsızlık ve siyasi egemenlik hedefleri etrafında yeni bir siyasi hareket oluşturma ihtimalidir. Bu bakımdan Öcalan'ın rolü iki aşamalıdır. Birinci aşama, PKK'nin bağımsızlıkçı hedeflerinden uzaklaştırılması ve örgütün kontrollü biçimde tasfiye edilmesidir. İkinci aşama ise PKK sonrasında ortaya çıkabilecek bağımsızlıkçı siyasi alternatiflerin toplumsal ve ideolojik zeminini zayıflatmaktır. Demokratik entegrasyon, bu ikinci aşamanın ideolojik çerçevesini oluşturmaktadır. Kürtlerin ulusal egemenlik, devlet ve kolektif siyasi statü talepleri yerine komünal yaşam, ekoloji, yerel demokrasi ve benzeri konuların temel siyasi hedef olarak öne çıkarılması, ulusal bağımsızlık meselesinin siyasi gündemin merkezinden uzaklaştırılmasına hizmet etmektedir. Bu konuların kendi başlarına önemsiz olması söz konusu değildir. Buradaki sorun, bunların ulusal egemenlik ve siyasi statü taleplerinin yerine geçirilmesidir. Dolayısıyla stratejinin nihai başarısı, PKK'nin silahsızlandırılmasında değil, Kürtlerin bağımsız siyasi irade geliştirme kapasitesinin kalıcı biçimde etkisizleştirilmesinde aranmalıdır. 1999'da verilen söz ile 2026'daki siyasi tablo arasındaki süreklilik Abdullah Öcalan'ın 1999'da Türk devletine sunduğu teklif ile 2025-2026 yıllarında izlediği siyasi çizgi arasında temel bir süreklilik bulunmaktadır. 1999'da Öcalan, sahip olduğu milyonlarca insanın siyasi gücünü Türkiye'nin hizmetine sunabileceğini ve devletin bölgesel hedeflerine katkıda bulunabileceğini söyledi. Sonraki yıllarda PKK'nin silahlı varlığı, Kürt toplumunda ağır kayıplar ve siyasi yenilgiler yaratan bir süreç içerisinde devam ettirildi. 2025'te bölgesel koşullar değiştiğinde ise aynı örgütsel otorite, bu kez PKK'nin belirli yapılarının tasfiyesi için kullanıldı. Bütün bu süreç boyunca değişmeyen temel unsur, Öcalan'ın Kürtlerin bağımsız siyasi iradesini geliştirmeye değil, kendi örgütsel otoritesini koruyarak Türk devletiyle uyumlu bir siyasi çizgi oluşturmaya yönelmesidir. Bu nedenle asıl araştırma sorusu, Türk devletinin neden 26 yıl boyunca PKK'yi ortadan kaldıramadığı değildir. Asıl soru, Türk devletinin Öcalan aracılığıyla yönetebildiği bir örgütün tamamen ortadan kalkmasını neden isteyeceğidir. Bu sorunun cevabı da aynı stratejinin içinde bulunmaktadır: Örgütün kontrollü varlığı devletin amaçlarına hizmet ettiği sürece korunmuş; bağımsız uluslararası ilişkiler geliştirme ihtimali ortaya çıktığında tasfiyesi gündeme gelmiş; İran ve Güney Kürdistan'daki bölgesel hedefler tamamlanmadığı için tasfiye süreci kontrollü biçimde sürdürülmüştür. Sonuç olarak, burada ileri sürülen tezlere göre PKK'nin 1999'dan sonraki tarihi, Türk devletinin örgütü tasfiye etmek için verdiği başarısız bir mücadelenin değil, Öcalan'ın otoritesinden yararlanarak örgütün varlığını, faaliyetlerini ve nihayet tasfiyesini kendi stratejik hedefleri doğrultusunda yönettiği uzun bir siyasi sürecin tarihidir. Ve bu sürecin nihai hedefi PKK'nin sona ermesinden daha kapsamlıdır: Kürt milletinin PKK sonrasında da bağımsız ve egemen bir siyasi güç olarak örgütlenmesinin önüne geçilmesi.